در حال حاضر پيشگيري رفتاري، موثرترين راه براي جلوگيري ازگسترش بيشتر عفونت HIV شناخته شده است. پيشگيري رفتاري براي گروه هاي سني مختلف برنامه هاي مخصوصي را براساس ديدگاه هاي مردم يك كشور طرح ريزي مي نمايد.

پيشگيري رفتاري، مقرون به صرفه است و مي تواند به خوبي در كشورهايي كه منابع محدودي در اختيار دارند راه‌گشا باشد. اين را تجربه بسياري از كشورهاي در حال توسعه ثابت كرده است.

آنچه مسلم است اينكه در بسياري از نقاط جهان همه گيري HIV/AIDS از كنتــرل خارج شده است. وضعيت رقت‌باري بر كشورهاي در حال توسعه زير صحراي آفريقا حاكم شده و رهبران اين كشورها را با مشكلاتي روبرو ساخته كه تاكنون نتوانسته اند راه چاره اي براي آن بينديشند.

مردم مبتلا به اين بيماري در عنفوان جواني جان خود را از دست مي دهند و خيل عظيمي از كودكان يتيم و گرسنه و بيمار، بار سنگيني رابر دوش دولت ها تحميل مي ‌كنند و بدين ترتيب روز بروز سن ابتلاي به عفونت نيز پائين‌تر مي آيد.

در حال حاضر افراد 25 تا 44 ساله بيش از ساير گروه هاي سني، در خطر ابتلاي به عفونت قرار دارند. اما اين الگوي دموگرافيك در كشورهاي زير صحراي آفريقا تغيير كرده و پائين‌تر آمده است. نسلي كه در آينده نقش والدين را در جامعه قرار است به عهده بگيرد در معرض بيشترين خطر قرار دارد.

در بعضي از روستاهاي آفريقا فقط پدر بزرگ ها و مادر بزرگ ها و كودكان يتيم زندگي مي كنند و ديگر پدر و مادري وجود ندارد زيرا همه آنها در اثر ابتلاي به AIDS جان خود را از دست داده اند.

در بسياري از كشورهاي زير صحراي آفريقا اميد به زندگي (Life Expectancy) به كمتر از 40 سال سقوط كرده و اين شاخص بسيار مهم، هيچگاه در 30 سال گذشته در اين كشورها از چنين وضعيتي برخوردار نبوده است. يك دختر بچه 15 ساله در كشور اوگاندا 60% احتمال دارد در اثر ابتلاي به AIDS جان خود را از دست بدهد و اگر فكري اساسي نشود بزودي اين بخش از جهان (كشورهاي زير صحراي آفريقا) خالي از سكنه خواهند شد. در حال حاضر تنها 10% منابع تحقيقاتي و درماني كه صرف ايدز مي شود، به 90% موارد ابتلاي به اين بيماري كه مربوط به كشورهاي در حال توسعه است اختصاص مي يابد. در كشورهاي در حال توسعه منابع مالي محدود است و هيچيك از آنها نمي توانند ادعا كنند كه استطاعت مالي براي درمان اين بيماري را دارند. پس تنها واكسني كه براي اين بيماري وجود دارد "پيشگيري رفتاري" است.

تنها واكسني كه براي اين بيماري وجود دارد "پيشگيري رفتاري" است

بايد اعتقاد داشت كه

ايدز بيماري است كه با رفتارهاي پرخطر گسترش مي يابد و بيشترين خطر متوجه كساني است كه رفتارهاي جنسي پرخطر يا اعتياد تزريقي يا هر دوي آنها را دارند و اين رفتارها مي توانند تغيير پيدا كنند. يك برنامه پيشگيري رفتاري مناسب به افراد در معرض خطر كمك مي كند تا آن ها با تغيير در رفتارهاي خود احتمال انتقال عفونت HIV را به حداقل برسانند.

عوامل متعددي هستند كه در پيشرفت سريع AIDS/HIV و انتقال آن دخالت دارند كه لازم است با يك برنامه پيشگيري رفتاري موثر به حل آنها پرداخته شود. اگر مردم پي نبرند اينگونه رفتارها چگونه آنها را در معرض ابتلاي به عفونت HIV و AIDS قرار مي دهد هيچگونه احتياطي درپيش نخواهند گرفت (استفاده از كاندوم، استفاده از سرنگ استريل و000 ) و طبيعي است كه زمينه براي گسترش عفونت فراهم خواهد بود. افزايش فاحشه خانه ها، كاباره ها، محل هاي تزريق و استفاده از مواد مخدر و000 مانند سوختي است كه براي اتومبيل در حركت عفونت HIV و AIDS عمل مي كند و اين مسئله بخصوص در كشورهايي كه شيوع عفونت بالاست بارزتر مي باشد.

اگر به موقع اقدام جهت تاسيس مراكزي براي درمان بيماري هاي آميزشي، مشاوره و درمان سرپايي براي AIDS و HIV و اعتياد، آزمايش هاي داوطلبانه HIV نشود، مي بايستي در انتظار گسترش روزافزون عفونت بود. همه اينها تحت عنوان برنامه پيشگيري رفتاري با ديدي وسيع با درگير شدن بخش هاي مختلف توسعه امكان پذير خواهد بود.

بايد دانست پيشگيري رفتاري:

1 ) اثر بخش است و اكنون به عنوان موثرترين راه پيشگيري از اين بيماري شناخته شده است.

2 ) پيشگيري رفتاري براي جامعه مقرون به صرفه است.

3 ) براي آنكه برنامه هاي پيشگيري رفتاري موثر واقع شود بايد افراد مختلف جامعه بخصوص گروه هاي در خطر بطور مستقيم در آن درگير شوند.

4 ) تحقيقات در زمينه پيشگيري رفتاري بايد توسط ديسيپلين هاي مختلف، صورت گيرد و سازمان هاي مختلف مشاركت نمايند.

پيشگيري رفتاري يعني:

1 ) پيشگيري از تماس هاي جنسي پرخطر و پيشگيري از خطر در هنگام تماس جنسي

2 ) آموزش جامعه به صورت وسيع از طريق رسانه ها و نوشتارها

3 ) آموزش HIV و ايدز در سطح مدارس

4 ) برنامه كاهش زيان (Harm Reduction) براي معتادان تزريقي

5 ) مشاوره و آزمايش هاي داوطلبانه

6 ) درمان عفونت هاي منتقله از طريق تماس جنسي (STI) همراه با آموزش هاي تغيير رفتار يا بدون آن

تجربيات كشورهاي مختلف نشان مي دهد پيشگيري هاي رفتاري تاكنون بيشترين اثر بخشي و كارايي را در زنان خود فروش و مشتريان آن ها داشته است. در مورد كاهش زيان، مطالعات گسترده اي تاكنون انجام شده كه بيشترين آن ها در رابطه با معتادان تزريقي بوده است. شواهد بدست آمــده در مــورد مشـاوره و آزمايش داوطلبانه (VCT) نتايج اميدوار كننده اي به همراه داشته است. درمان STI در كاهش ميزان بروز عفونت HIV بخصوص در همه گيري هايي كه در مراحل زود هنگام خودهستند بسيار موثر بوده است. بطور كلي اقدامات انجام شده در زمينه تغيير رفتار در كشورهاي كم درآمد و كشورهاي با درآمد متوسط توانسته اند تاثير بسزائي داشته باشند. اين برنامه هاي بخصوص وقتي به صورت توام و همراه با يكديگر انجام مي شوند كارايي بيشتري خواهند داشت.لازم است در اين زمينه تحقيقات وسيعي توسط كشورهاي در حال توسعه صورت گيرند.

الف ـ پيشگيري رفتاري

1 ) تغييرات رفتاري به صورت انفرادي

ارتقاي استفاده از كاندوم در افراد خاص

در اين رابطه 6 مطالعه در گروه هاي اجتماعي خاص (پرخطر) در كشورهاي در حال توسعه انجام شده كه از اين تعداد دو مطالعه به صورت تجربي (Experimental)، سه مطالعه به صورت (Prospective Cohort) و يك تحقيق نيز (Cross sectional) بوده است. چهار مطالعه از اين تعداد كه به صورت مداخله اي انجام شده در زنان خودفروش، يك مطالعه بر روي سربازان و نظاميان و يك مطالعه هم در دانش آموزان مدارس شبانه انجام شده است. بعضي از شركت كنندگان در اين برنامه ها حاضر به مشاوره وانجام آزمايشات داوطلبانه (VCT) هم شدند. اما هدف اصلي برنامه تنها ارتقاي استفاده از كاندوم بوده است.

در سه مطالعه در گروهي كه مداخله صورت گرفته بود. افزايش استفاده از كاندوم توسط زنان خود فروش به وضوح مشاهده گرديد. جالب است بدانيم افزايش ميزان استفاده از كاندوم هيچگونه ارتباطي با رايگان بودن يا نبودن آن و دسترسي به كاندوم نداشت. مطالعه ديگري نشان داده هر چه امكان دسترسي به كاندوم سهل‌تر باشد ميزان استفاده از آن هم بيشتر مي شود.

در مجموع در تمامي اين مداخلات نشانه هاي موفقيت برنامه هاي ارتقاي استفاده از كاندوم و كاهش ميزان بروز عفونت HIV در گروه هاي پرخطر ديده شد.

2 ) كاهش خطر در سطح جامعه (Conmunity risk reduction)

آموزش عفونت HIV و راههاي انتقال آن و توزيع كاندوم در بعضي جوامع

سه مطالعه در اين رابطه صورت گرفته كه در هر سه آنها عفونت HIV و راه هاي انتقال آن آموزش داده شده و كاندوم هم در بين افراد جامعه توزيع شده است. يكي از موفق ترين آن ها در شهر ماناگوا در پايتخت نيكاراگوئه و به صورت يك عمليات وسيع با مراجعه منزل به منزل و مدارس (Outreach) و ترتيب ميتينگ هاي عمومي براي استفاده عموم مردم بود. پيامدهاي آن استفاده بيشتر از كاندوم توسط مردان و زنان گروه هاي پرخطر گرديد. دومين مطالعه در دو شهر در كشور اوگاندا صورت گرفت. اكثرساكنين اين دو شهر را مسلمانان تشكيل مي دادند. در طي اين برنامه سه هزار نفر از رهبران مذهبي و دستياران آن ها تحت تعليم قرار گرفتند وبه آن ها آموزش داده شد كه در هنگام مراجعه به منازل و در طي انجام مراسم عبادي در مورد عفونت HIV و AIDS صحبت كنند و به مردم آموزش دهند. بدينوسيله افزايش قابل توجه ميزان استفاده از كاندوم بخصوص در مناطق شهرنشين مشاهده گرديد. در همين مطالعه مشخص گرديد پس از اين آموزش ها پايبندي به خانواده و ارزش هاي آن نيز تا حدود زيادي افزايش پيدا كرد. در مناطق روستايي كشور تايلند نيز اقدامات شايسته اي صورت گرفته است. كاركنان بهداشتي در روستاها با نمايش فيلم و تهيه پوستر وپمفلت و جلسات سخنراني توانسته اند در آگاه سازي مردم نقش بسيار مهمي ايفا نمايند.

آموزش هاي داخلي مدارس

در تانزانيا 12 ماه آموزش HIV و AIDS باعث افزايش چشمگير آگاهي هاي دانش آموزان شده است. دانش آموزان در طول سال 20 ساعت درس آموزش HIV و AIDS دارند كه بعد از دوره 6 ساله اول ابتدايي آغاز مي شود وبدون پرده پوشي در مورد ايدز با آن ها صحبت مي شود. در ناميبيا دانش آموزان در سنين بين 15 تا 18 سال آموزش مي بينند. آموزش هاي چهره به چهره در راستاي خويشتن داري و رفتارهاي جنسي سالم جزء اين برنامه ها قرار دارد.

برنامه هاي Harm Reduction در معتادان تزريقي

دو مطالعه در مورد Harm Reduction انجام شده و اثربخشي آن را مورد ارزشيابي قرار داده است. يكي از آنها يك مطالعه رفتاري Cross Sectional و ديگري يك مطالعه Cohort بوده است. اولين مطالعه دركاتماندو پايتخت نپال و در يك مقياس كوچك صورت گرفته و توسط كاركنان بهداشتي داوطلب جامعه سرنگ استريل بين معتادان تزريقي توزيع شده و بدين وسيله كوشش شده تا از استفاده از سرنگ و سوزن مشترك پرهيز شودكه نتايج بسيار خوبي داشته و ميزان عفونت HIV در معتادان تزريقي بسيار ناچيز باقي مانده است (مطالعه 3 ساله) 0 در مطالعه دوم نيز شيوع عفونت HIV در معتادان تزريقي هنگ كنگ و تايلند مــورد مقايسه قرارگرفته است. در هنگ كنگ از سال ها قبل از اپيدمي ايدز در جهان تجويز متادون براي معتادان تزريقي به صورت سرپايي آغاز شده و كماكان ادامه دارد و برنامه توزيع سرنگ نيز به آن اضافه شده است ولي در تايلند اين اقدامات صورت نگرفته و نشان داده شده كه با توجه به وضعيت مشابه فرهنگي دو كشور تفاوت چشمگيري در ميزان شيوع عفونت HIV در آن ها رخ داده و در هنگ كنگ شيوع عفونت بسيار پائين بوده است. يك مطالعه نيزكه به تازگي در مَدرَس هندوستان انجــام شده يك سري برنامه هاي خياباني (Outreach) به اجرا در آمده و ابزار و لوازم ضد‌عفوني كردن سرنگ در اختيار معتادان تزريقي به صورت رايگان قرار داده شده و در كنار اين برنامه معتادان را تشويق به مشاوره و آزمايش داوطلبانه (VCT) كرده اند0 متاسفانه تنها يك هشتم افراديكه با آن ها صحبت شده بود حاضر به مشاوره و آزمايش شدند اما از محلول ضد عفوني كننده سرنگ و همچنين كاندوم استفاده خوبي به عمل آمد.

مشاوره و آزمايش داوطلبانه

در اين مورد 9 مطالعه در دست انجام است. (در اين برنامه ها مراجعه كنندگان در طي آموزش هاي بهداشتي جاري با عفونت HIV و راه هاي انتقال آن آشنا مي شوند. براي آن ها فيلم نمايش داده و از روش هاي ديگر آموزش هم استفاده مي شود و ديده شده كه اين روش، فوق‌العاده موثربوده و ميزان عفونت HIV و همچنين STI در بعضي از شهرها مثل "پونا" در هندوستان كاهش چشمگير پيدا كرده است. اين روش در هائيتي، رواندا و زئير و بعضي از كشورهاي آفريقايي ديگر و همچنين در مناطق بندري اسپانيا مورد آزمايش قرار گرفته و با موفقيت همراه بوده است. البته در بعضي مناطق زئير و گامبيا هم دستاورد چنداني نداشته كه تصور مي رود روش هاي آموزش مناسب نبوده است.

ب ) راههاي ديگر پيشگيري از عفونت HIV و AIDS

آنچه مسلم است اينكه پيشگيري رفتاري تنها راه مقابله با عفونت HIV و AIDS نيست. در كنار پيشگيري رفتاري كارهاي ديگري نيز مي توان و بايد انجام داد كه به شرح مختصر آن ها خواهيم پرداخت:

درمان عفونت هاي آميزشي

در بسياري از كشورهاي در حال توسعه تاكنون به مسئله درمان عفونت هاي آميزشي با ديدگاه مقابله با AIDS/HIV آن طور كه بايد و شايد توجه نشده است. در بعضي از كشورها درمان عفونت هاي STI به صورت برخورد سندرميك (درمان بيماران تنها براساس علائم كلينيكي) باعث شده ميزان عفونت HIV كاهش يابد. اين روش در تانزانيا با موفقيت همراه بوده و در بعضي مناطق روستايي اين كشور ميزان عفونت HIV در عرض دوسال تا 42% كاهش يافته است. از سوي ديگر طول مدت ابتلاي به عفونت هاي مقاربتي و ميزان بروز مقاومت دارويي نيز كمتر شده و بدين ترتيب ميزان آلودگي به STI نيز بطور قابل توجهي كمتر شده است. در اوگاندا نيز اين روش بسيار موثر بوده و بخصوص ميزان سيفيليس و تريكومونيازيس كاهش چشمگيري داشته است. هر چند درمان اين عفونت ها بدون مشاوره و ارتقاي استفاده از كاندوم جاي سئوال دارد و مطالعات انجام شده در رابطه با درمان STI به تنهايي موفقيت چنداني را نشان نداده است.

اما چهار مطالعه آينده نگر در رابطه با درمان عفونت هاي STI و ارتقاي استفاده از كاندوم به صورت همزمان انجام گرفته كه در هر چهار مطالعه ديده شده ميزان عفونت HIV و همچنين انواع عفونت هاي منتقله از طريق تماس جنسي كاهش پيدا كرده است. اين مطالعات در كينشازا در جمهوري دموكراتيك كنگو، در لاپاز در كشور بوليوي، در آفريقاي جنوبي و در مومباسا صورت گرفته است.

مداخلات ساختاري و محيطي

تنها مداخله ساختاري انجام شده اي در كشورهاي در حال توسعه انجام و منتشر شده در كشور تايلند بوده است. هدف اين برنامه مداخله اي استفاده از كاندوم توسط 100% فواحش در فاحشه خانه هاي آن كشور بوده است. گزارش هاي اوليه نشان مي دهد ظرف 2 سال (1989 تا1991 ) ميزان استفاده از كاندوم از 14% به 85% افزايش پيدا كرد و در دو سال بعدي (تا سال 1993 ) اين ميزان به 91% رسيد و ميزان عفونت هاي منتقله از طريق تماس جنسي در مردان نيز 79% كاهش پيدا كرد (گزارش مربوط به كلينيك هاي دولتي است). در مورد مداخله محيطي نيز تنها يك مطالعه در كشورهاي در حال توسعه منتشر شده است كه آنهم ارتقاي استفاده از كاندوم به روش بازاريابي اجتماعي (Social Marketing) تبليغ براي كاندوم بطور وسيع بوده است كه نشان از موفقيت چنين برنامه هايي داشته است.

بحث و نتيجه گيري

هر چند تمامي اين مطالعات و مداخلات با محدوديت هايي روبرو بوده اما دستاوردهاي آن مي تواند راهگشاي مسئولين و سياست گزاران برنامه هاي بهداشتي در كشور باشد. با اين حال به شرح بعضي از نقاط قوت وضعف آن ها خواهيم پرداخت:

1 ) كساني كه در برنامه پيشگيري از يك بيماري مشاركت مي كنند بيشتراز ديگران به تغيير رفتارهاي خود اهميت مي دهند بنابراين نمي توان مجموعه آن ها را به عنوان نمادي از كل جامعه در نظرگرفت.

2 ) در هر كدام از اين مطالعات تورش هايي وجود دارد كه ممكن است صاحبنظران امر را قانع نسازد اما آنچه مسلم است آنقدر جزئي است كه در نتيجه مطالعات تاثير گذار نخواهد بود.

3 ) پي آمد اقدامات انجام شده عمدتا با گزارش هايي كه خود افراد درگير داده اند اندازه گيري شده است و اين خود دو نگراني عمده به همراه دارد يكي اينكه ممكن است واقعا تغيير رفتاري صورت نگرفته و تنها گزارش تغيير رفتار باشد و دوم آنكه گزارش تغيير رفتار باگزارش كاهش موارد HIV همخواني نداشته باشد كه از اين دومي اهميت بيشتري دارد.

4 ) بعضي اين مطالعات بدرستي انجام شده اند اما نقايصي در تعيين گروه شاهد داشته اند كه در مطالعات رفتاري معمولا چنين تورشي قابل انتظار است.

5 ) هيچكدام از اين مطالعات بيش از 4 سال طول نكشيده اند و در مطالعات و مداخلات رفتاري اين مدت زمان كم است و اثر بخشي چنين برنامه هايي در دراز مدت مشخص نيست.

6 ) نهايت اينكه در همه اين مطالعات عليرغم تمهيداتي كه بكار برده مي شود پاسخ ها به ميزان زيادي ممكن است بدليل ترس از مجازات، واقعي نباشند و اين خود باعث تورش در نتايج مي شود.

عليرغم همه محدوديت هايي كه در بالا ذكر شد ما اعتقاد داريم اين اولين بررسي جامع در مورد اقدامات مداخله اي پيشگيري از عفونت HIV دركشورهاي در حال توسعه بوده و شواهد قانع كننده اي دال بر اثر بخشي اينگونه اقدامات در كاهش رفتارهاي پرخطر بدست داده است.

اين مطالعات نشان دادند كه تشويق گروه هاي پرخطر در رابطه بااستفاده از كاندوم نتيجه بخش بوده و علاوه بر كاهش عفونت HIV ميزان عفونت هاي منتقله از طريق تماس جنسي را نيز كاهش داده است (مطالعه در زنان خود فروش ، بانكوك و نايروني و آبيجان). مطالعه مــا نشان داد كــه برنامــه مشاوره و آزمايش داوطلبانه (VCT) اگر به درستي هدايت شود مي تواند اثرات مثبتي در كاهش رفتارهاي جنسي پرخطر و همچنين روي آوردن به روش هاي كم خطر تر مصرف مواد مخدر داشته باشد. اين امر بخصوص (VCT) در زوج هايي كه با هم مراجعه كرده بودند اثراتي به مراتب افزونتر داشت.

در مطالعات انجام شده در كشورهاي در حال توسعه مرداني كه بامردان ديگر تماس جنسي داشتند مورد مطالعه قرار نگرفته بودند. دليل آن اين است كه در اين كشورها دسترسي به چنين افرادي بسيار دشوار است و ننگ بودن اين امر به مراتب بارزتر از كشورهاي صنعتي پيشرفته مي باشد. اما بهرحال بايستي اين واقعيت را پذيرفت و راهي براي دستيابي و كمك به آن ها پيدا كرد. در بسياري از كشورهاي در حال توسعه سن ابتلاء پائين و اكثر موارد عفونت در سنين 15 تا 24 سال يافت مي شود و زنان اين كشورها بسيار آسيب پذيرتر از زنان كشورهاي صنعتي پيشرفته هستند.

ما معتقديم هر كشوري بايد آسيب پذيرترين اقشار جامعه خود را دربرابر عفونت HIV شناسائي كند و براي آنها برنامه ريزي نمايد. دربسياري از كشورهاي در حال توسعه معتادان تزريقي مقام اول را درابتلاي به عفونت HIV كسب كرده اند. اين امر بخصوص از قاره آسيا، كشورهاي اروپاي شرقي و آمريكاي جنوبي بارزتر مي باشد.

اعتياد در اكثر كشورهاي در حال توسعه غير قانوني است و با آن برخورد قضايي مي شود و اين باعث شده تا برنامه هاي Harm Reduction درسطح بسيار محدودي به اجرا در آيد. بهرحال در اين كشورها مطالعه در مورد معتادان تزريقي و همچنين فواحش اهميت فوق‌العاده زيادي دارد.

اكنون شواهد علمي قانع كننده اي وجود دارد كه ابتلاي به يك بيماري مقاربتي چه از نوع Ulcerativc مثل هرپس ژنيتال يا سيفيليس چه از نوع non Ulcerative و ترشحي مثل سوزاك، باعث ايجاد اختلال درفلور نرمال واژن شده و زمينه را براي ابتلاي به عفونت HIV مستعد تر مي سازد. بنابراين درمان صحيح و برنامه ريزي شده بيماري هاي منتقله از طريق تماس جنسي در كاهش انتقال عفونت HIV فوق‌العاده موثر است.

در مورد مداخلات ساختاري (Structural interventions) در كشورهاي درحال توسعه ارزشيابي محدودي در رابطه با مشكلات مختلف بهداشتي انجام شده است. موفق ترين آنها سياست استفاده 100% فواحش از كاندوم درتايلند بوده است. البته اين سياست با مداخلات ديگري توام بوده كه مجموعه آن ها باعث كاهش ميزان شيوع عفونت HIV گرديده است و تفكيك آن ها از يكديگر كار دشواري است. اما ميزان بيماري هاي آميزشي نيز با اتخاذ اين سياست بطور چشمگيري كاهش يافته و اين خود به نفع صحت اتخاذ چنين سياستي مي باشد. مداخلات محيطي (Environmental Interventions) نيز در پيشگيري از عفونت HIV بسيار مهم بوده است.

ايجاد اشتغال براي نيروي كار مهاجر و خانواده هاي آن ها باعث توانمند سازي آنان بخصوص زن ها شده و از شدت گسترش فحشا و روي آوردن به اعمال غير قانوني و جنايتكارانه و اعتياد جلوگيري مي نمايد. بخصوص اگر اين گونه اقدامات با آموزش توام بوده و درمان STI واستفاده از كاندوم هم به آن اضافه شود، دستاوردهاي بهتري خواهد داشت. برنامه هاي بازاريابي اجتماعي (Social Marketting) كه در بيش از 40 كشور در حال توسعه به اجرا در مي آيد و از سال 1984 شروع شده (با موفقيت نسبي توام بوده است ) تبليغ در جهت استفاده از كاندوم، جزئي از اين برنامه است0 برنامه هاي بازاريابي اجتماعي در كاهش بعضي از رفتارهاي پرخطر نتايج خوبي داشته ولي در بعضي ديگر اثرات منفي داشته است. بنابراين نمي توان تنها اثرات مثبت آن را در نظر گرفت ولازم است با عمق بيشتري نسبت به آن نگريسته شود.

بررسي اقدامات پيشگيري از عفونت HIV در سطح ملي، نشان مي دهد كه بعضي كشورها مثل تايلند اقدامات شايسته اي انجام داده و به موفقيت هايي نيز دست يافته اند. در تايلند هر چند پاسخ دولت به عفونت HIV دير شروع شده ولي بسيار گسترده بوده است. سازمان هاي مختلف با رهبري نخست وزير آن كشور درگير شدند و دولت از برنامه استفاده 100% از كاندوم و همچنين گسترش سرويس هاي خدمات سرپايي براي بيماري هاي آميزشي، حمايت كامل نموده و آنتي بيوتيك هاي مورد نياز اين مراكز را در اختيار آن ها قرار داد. از سوي ديگر سازمان هاي غير دولتي و بخش خصوصي نيز ائتلاف خوبي با دولت بوجود آوردند و بدينوسيله طيف وسيعي از فعاليت هاي پيشگيري به اجرا درآمد.

ميزان بروز عفونت HIV در اوگاندا نيز بخصوص در گروه سني جواناني كه در مناطق شهري و روستائي زندگي مي كنند كاهش پيدا كرده است. مشكل مي توان اظهار نمود كه اين كاهش بدليل انواع مختلف مداخلات رفتاري بوده كه ظرف 10 سال گذشته به اجرا در آمده يا اقدامات Social Marketting براي كاندوم و يا درمان بيماري هاي مقاربتي در آن تاثيرگذار بوده و يا اينكه مشاوره و آزمايش هاي داوطلبانه توانسته باعث چنين كاهشي شود. بهرحال اكثر اين اقدامات با پشتيباني دولت آن كشور و شخص نخست وزير انجام پذيرفته است. كاهش ميزان عفونت HIV درتانزانيا و زامبيا نيز مويد آن است كه اين كشورها نيز اقدامات شايسته اي در اين رابطه انجام داده اند.

در سنگال شيوع عفونت HIV كماكان پائين مانده است. تحقيقات رفتاري نشان ميدهد ميزان استفاده از كاندوم در اين كشور نسبتا بالاست و از طرف ديگر جامعه سنگال بسياري از مسائل اخلاقي را بيشتر از ساير كشورهاي زير صحرا رعايت مي كند. مصرف الكل در اين كشور مذموم است، مردان سنگالي ختنه مي شوند، فواحش تحت مراقبت قرار دارند و دولت اين كشور خيلي زود اقدامات پيشگيري را شروع كرده است. امكانات درمان بيماري هاي آميزشي به صورت گسترده در اختيار مردم قرار دارد. مسائل جنسي در مدارس بنحو صحيحي به دانش آموزان، آموزش داده مي شود. تحقيقات انجام شده در رابطه با اقدامات تغيير رفتار در جهت كاهش عفونت HIV در كشورهاي در حال توسعه نشان مي دهد. اولا همان تعداد محدودي از اين مداخلات كه صورت گرفته دستاوردهاي خوبي به همراه داشته است. (البته اكثر اين مطالعات تنها براساس گزارش هاي خود اين كشورها بوده و بايد ارزيابي از طرف مجامع ديگر نيز صورت گيرد) ، ثانيا لازم است مطالعه و علم پيشگيري رفتاري در اين كشورها گسترش يابد و تحقيقات نيز در اين رابطه امري حياتي بوده و نقش رسانه هاي گروهي در اين رابطه فوق‌العاده زياد است و از سوي ديگر مي تواند دوگانه باشد. (تاثيرات سوء نيزداشته باشد) و سوم آنكه لازم است برنامه هاي مداخله اي در افراد HIV مثبت تنظيم و مورد ارزشيابي قرار گيرد و اين كاري است كه در كشورهاي پيشرفته اخيرا مورد توجه واقع شده است. زيرا پيدايش داروهاي جديد و نويد واكسن موثر براي HIV و AIDS باعث شده كه رفتارهاي پرخطر بخصوص در مردان همجنس باز تشديد يابد و اين جاي نگراني دارد و آخر آنكه علت محدود بودن ارزشيابي هاي علمي در مورد مداخلات پيشگيري از عفونت HIV در كشورهاي در حال توسعه كم بودن تعداد محققين و آموزش ناكافي آنها در اين رابطه است. مثلا طي بررسي هاي به عمل آمده كه هيچگونه ارزشيابي منتشر شده اي در رابطه با عفونت HIV و AIDS در كشورهاي اروپاي شرقي و آسياي ميانه وجود ندارد، در حالي كه اپيدمي در اين كشورها به سرعت در حال گسترش است. گام اساسي در اين رابطه تربيت محققين در كشورهاي با درآمد متوسط و پائين است و لازم است توجه جامعه شناسان و اپيدميوژيست هاي اين كشورها به اين مسئله بسيار مهم جلب شود تا بتوانند چنين تحقيقاتي را سامان دهند.

عليرغم همه محدوديت ها ما نياز به تحقيقات بيشتر داريم ومعتقديم همانطور كه اين مطالعه نشان مي دهد پيشگيري از گسترش عفونت HIV در كشورهاي در حال توسعه امري قابل دستيابي است. در همه اين كشورها براساس اطلاعاتي كه در مورد شيوع و بروز عفونت HIV در جمعيت هاي مختلف داراي رفتارهاي پرخطر صورت مي گيرد. مي توان مداخلات موثري را انجام داد. كاهشي كه اخيرا در ميزان شيوع عفونت HIV در تايلند، اوگاندا و سنگال رخ داده اين را تائيد مي كند و بديهي است كشورهاي ديگر به راحتي مي توانند دست به چنين مداخلاتي بزنند.

ضمائــم

گفتــــــــــــــــــــــــار هــــــــــــــــا

مقدمه

پيشگفتار

بازگشت

PDF