آمادگي نظام بهداشتي در برابر بيوتروريسم

 

دكتر محمد مهدي گويا

رئيس مركز مديريت بيماري ها

 

بحثي كه تحت عنوان آمادگي نظام بهداشتي در برابر بيوتروريسم مطرح مي شود به تشريح پديده بيوتروريسم و چگونگي رويداد آن كاري ندارد و آن را به صاحبنظران اين امر واگذار مي نمايد. در اينجا قصد آن است كه فقط  به آمادگي نظام بهداشت و درمان كشور اعم از بخش خصوصي و دولتي بپردازيم.

 

مقدمه

آنچه مسلم است اينكه آمادگي و پاسخ دهي به حوادث بيوتروريستي، بخشي از آمادگي هايي است كه مديريت بهداشتي هر كشور براي شرايط اضطراري لازم است كسب نمايد و تسهيلات لازم براي آن نيز در قالب مديريت شرايط اضطراري (Emergency Management) پيش بيني گردد. از سوي ديگر از اين آمادگي ها و تسهيلات همچنين مي توان در هنگام رويداد همه گيري ناگهاني بيماريهايي كه ارتباطي با پديده بيوتروريسم هم ندارند استفاده نمود. بهرحال آنچه در حال حاضر در سطح كشور، تحت عنوان نظام مراقبت از بيماري ها وجود دارد چنانچه از ابعاد نيروي انساني و تجهيزات مورد نياز، تقويت شود قادر به پاسخگويي در چنين شرايطي خواهد بود. بيمارستان ها و كلينيك ها، خط اول مقابله با پديده هاي بيوتروريستي محسوب مي شوند و مراكز بهداشتي درماني كشور نيز نقش مهمي را در اين رابطه مي توانند ايفا نمايند.

 

برنامه آمادگي در برابر پديده هاي بيوتروريستي در كشورهاي پيشرفته به صورت ساليانه تهيه شده و در اختيار مراكز بهداشتي درماني گذاشته شده و هر سال مورد تجديد نظر قرار مي گيرد. اساس برنامه ريزي بر اين مبنا استوار شده است كه برنامه هاي هر منطقه توسط مسئولين بهداشتي محلي، تهيه شده و در مركز مورد نقد و بررسي قرار مي گيرد  تا پس از تاييد نهايي، به صورت دستورالعمل اجرايي اعلام گردد.

 

چه اقداماتى لازم است صورت گيرد ؟

 

1 ـ نخستين گام در تدارك چنين تسهيلاتى ايجاد نظام ثبت و گزارش دهى سريع و بهنگام است

 

در اين رابطه بايستي امكانات زير فراهم گردد

امكانات گزارش دهي سريع

امكانات تبادل سريع اطلاعات

تهيه ليست تلفن هاي ضروري (يا هر امكان ارتباطي ديگر)

 

2 ـ تهيه ليست عوامل بيماريزايى كه اولويت دارند

براي اين منظور بايستي ليستي از عوامل بيماريزايي كه اولويت اصلي را دارند تهيه و اطلاعات ضروري در مورد آنها به صورت خلاصه تهيه شده و راههاي رويارويي با آنها در شرايط اضطراري مشخص گردد. اين عوامل توسط CDC امريكا برحسب اولويت به دو گروه تقسيم شده اند كه گروه اول شامل بيماريهاي (سياه زخم ، طاعون ، آبله و بوتوليسم ) به عنوان مهمترين و گروه دوم (تب هاي خونريزي دهنده ويروسي – آنسفاليت هاي ويروسي – تولارمي، انتروتوكسين استافيلوكوك) در درجه دوم اهميت هستند. بديهي است هر كشوري مي تواند اولويت هاي خود را تعيين نمايد.

 

3 ـ كشف موارد

بيوتروريسم دليلي ندارد كه به صورت يك رويداد پرسروصدا ظاهر شود . بسياري از موارد بيوتروريسم بدون سروصدا و مخفي است . مردم بدون آنكه اطلاع داشته باشند با يك عامل بيماريزا مواجه مي شوند و همه گيري ناگهاني رخ مي دهد و از قبل هيچگونه آگاهي نسبت به آن نداشته اند.

 

چند نوع برخورد مى توان با يك رويداد بيوتروريستى داشت :

 

3-1- برخورد سندرميك

پاسخ سريع به يك واقعه بيوتروريستي نياز به شناسايي فوري آن دارد. در اغلب موارد بيوتروريسم، پيشرفت اين گونه بيماريها و قدرت همه گيري آنها بسيار زياد است و فرصت لازم براي تشخيص دقيق آزمايشگاهي آنها وجود ندارد. بنابراين بايد  ليستي از سندرم هاي پرخطر تهيه شود و به مراكز بهداشتي درماني و كلينيك ها و بيمارستان ها اعلام شود تا به محض مواجهه با چنين مواردي بلافاصله اعلام  نمايند.

 

3-2- بررسي چهره اپيدميولوژيك بيماريها

بعضي از بيماريها به صورت بومي در يك منطقه يا يك كشور وجود دارند ولي به يكباره چهره اپيدميولوژيك آنها تغيير مي كند . در چنين مواقعي بايد به فكر يك حادثه غيرعادي مثل بيوتروريسم بود.

 

مديريت نظام بهداشتي درماني در سطح شهرستان و استان لازم است به دقت با موارد زير برخورد نمايد :

 

افزايش ناگهاني و غيرمعمول بروز يك بيماري (ظرف چند ساعت تا چند روز) در جامعه اي كه بطور معمول عاري از چنين بيماري باشد.

 

وقتي كه منحني سير يك بيماري ، به طور ناگهاني و برخلاف انتظار در يك فاصله زماني كوتاه مدت افزايش يا كاهش نشان دهد .

افزايش غيرمعمول تعداد افراد سالمي كه يكباره بيمار شده و به خصوص با شكاياتي مثل تب ، ناراحتي تنفسي يا گوارشي مراجعه نمايند.

 

وقتي يك بيماري آندميك به يكباره و در يك زمان غيرمعمول پديدار شده و يا با چهره غير معمول خود را نشان دهد.

 

وقتي كه ميزان حمله بيماري ناشناخته اي در كساني كه در داخل منازل زندگي مي كنند به طور محسوسي كمتر از افراد بيرون از منزل باشد (بخصوص اگر اين بيماري در منازلي كه سيستم تهويه هواي مناسب و يا سيستم تهويه مطبوع دارند كمتر از بيرون باشد).

 

وقتي تعدادي بيمار با علائم مشابه به يك مركز بهداشتي درماني يا كلينيك در يك منطقه خاص مراجعه كنند .

 

وقتي موارد زيادي از يك بيماري ناشناخته (يا شناخته شده) به صورت ناگهاني و با مرگ و مير غيرقابل انتظار رخ دهد.

 

هر بيماري يا ناخوشي كه در حالت معمول غيرشايع بوده و توان آنكه بتواند به عنوان عامل ايجاد كننده بيوتروريسم خود را نشان دهد، در جامعه تشخيص داده شود (نظير سياه زخم ريوي، تولارمي و طاعون)

 

4 ـ اقدامات كنترل عفونت در مواجهه با بيماران

به طور كلي مراقبت و نگهداري و درمان بيماراني كه دچار يك حادثه بيوتروريستي شده اند بايستي كاملاً سازمان دهي شده  و از قبل تمرين شده باشد . در اينجا يك رهبري قوي و موثر جهت كنترل و فرماندهي و برقراري ارتباطات لازم است .

 

رعايت احتياطات ايزولاسيون

بايد دانست كه بسياري از عوامل ايجاد كننده حملات بيوتروريستي عموماً از انسان به انسان منتقل نمي شوند . يعني آنها هر چند در اغلب موارد به صورت افشانه (آئروسل) مورد استفاده قرار مي گيرد ولي بعد از ورود به بدن انسان و ايجاد آلودگي مجدداً به حالت آئروسل (Reaerosolization)  در نمي آيند . تمامي بيماران بايستي با رعايت احتياطات استاندارد (Standard Precaution) تحت مراقبت قرار گيرند. احتياطات استاندارد، احتياطاتي هستند كه در هنگام مواجهه با بيمار چه وجود بيماري در او تائيد شده و چه تائيد نشده ولي مظنون باشد بايد رعايت شوند.

 

براي بعضي بيماريهاي خاص مثل آبله يا طاعون ريوي علاوه بر احتياطات استاندارد لازم است احتياطات بيشتري جهت كم كردن خطر انتقال صورت گيرد . در اين موارد، جداسازي مطلق ((Strict Isolation كه مقررات آن به مراتب سخت تر از Standard Precaution است برقرار مي شود.

 

احتياطات استاندارد عمدتاً براي موارد تماس با تمام مايعات بدني و ازجمله خون ، ترشحات مواد دفعي ، پوست غيرسالم (بخصوص بثورات پوستي) و غشاء هاي مخاطي برقرار مي شود. احتياطات استاندارد شامل موارد زير است :

 

شستشوي دستها پس از تماس با خون و مايعات بدني (حتي اگر دستكش به دست باشد) و بعد از  معاينه هر بيمار و قبل از معاينه بيمار بعدي

 

دستكش : در هنگام تماس با خون ، ترشحات ، مايعات بدني و مواد دفعي بايد دستكش بدست داشت ولي لزومي ندارد اين دستكش استريل باشد. اما بايد بخاطر داشت بلافاصله پس از خارج كردن دستكش،  دستها با آب و صابون شسته شود.

 

ماسك و عينك  محافظ صورت

 

گان

 

تعيين محل مناسب براى بسترى كردن بيماران

اگر رويداد بيوتروريستي در مقياس كوچك باشد و بخش هاي عفوني موجود و اقدامات جاري كافي باشند كه مشكلي وجود نخواهد داشت ولي اگر تعداد بيماران رو به افزايش بگذارد بايستي اقدامات ترياژ (طبقه بندي مصدومين) و استراتژي هاي ايزولاسيون (در صورت نياز) برقرار شود و شايد لازم باشد كه اقدامات جابجايي خاصي براي بيماران انجام شود. در چنين مواردي هر روز و هر لحظه ممكن است تعداد بيماراني كه علائم باليني مشابهي دارند افزايش يابد به طوريكه بالاجبار به علت كمبود تخت، روي زمين بستري شوند و يا ساختمان جداگانه اي كه فاقد تسهيلات بيمارستاني است براي مراقبت از بيماران در نظر گرفته شود. در صورت لزوم اين اقدام بايد حتماً تمام مكان هاي مورد نظر توسط كميته كنترل عفونت يا سيستم مديريت بهداشتي در شرايط اضطراري مورد بررسي قرار گيرد و هر كدام توسط اين كميته، مناسبتر تشخيص داده شد براي اين كار اختصاص يابد.

 

در چنين مواردي بايد امكانات تهويه ، دفع فاضلاب و لوله كشي مكان، مورد ملاحظه قرار گيرد و امكانات آن طوري باشد كه بتواند پاسخگوي تعداد زياد بيماران باشد. بايد راه ورودي اين مكان كنترل شده باشد و محلي براي طبقه بندي مصدومين در نظر گرفته شود تا بدينوسيله امكان انتقال عفونت به حداقل برسد. تا آنجا كه ممكن است شرايطي فراهم شود كه امكانات تشخيصي و درماني در موارد ضروري و حياتي در محل مورد نظر فراهم گردد.

 

حمل و نقل بيماران

اكثر عفونت هايي كه در بيوتروريسم مشاهده مي شوند از فردي به فرد ديگر منتقل نمي شوند. به طور كلي در چنين مواردي بايد حتي الامكان از حمل و نقل بيماران مظنون يا تائيد شده خودداري شود مگر آنكه ضرورت جدي داشته باشد . در هنگام حمل و نقل بيماران بايد هم براي بيمار ( در صورت امكان ) و هم براي افرادي كه اين كار را انجام مي دهند از ماسك استفاده شود. رعايت اين موارد، به خصوص در موارد شك به آبله خيلي مهم است .

 

تميز كردن ، ضدعفونى كردن و استريل نمودن ابزارها و محيط

در اين موارد بايستي اصول احتياطات استاندارد به دقت رعايت شود تمام مراكز بهداشتي درماني كلينيك ها و بيمارستان ها بايد از امكانات لازم براي تميز كردن و ضدعفوني نمودن سطوح محيطي ، تختخواب ها ، برانكارد وجود داشته باشد و عوامل تميز كننده Germicid به مقدار كافي در هر مركز در دسترس باشد . علاوه بر آن مايع ضدعفوني كننده براي ابزاري كه لازم نيست استريل شوند نيز موجود باشد . بايد طوري اقدام شود كه ابزار و لوازم و وسايل موجود در محيط و ابزاري كه براي بيماران به صورت مشترك استفاده مي شوند به نحو مناسب تميز شوند تا از اين طريق عفونت منتقل نگردد. وسايل يك بار مصرف نيز به نحو مناسبي معدوم شوند. ابزاري كه وارد قسمت هاي استريل بدن و يا اعضايي كه خون در آن ها جريان دارد مي شوند بايد به نحو مطلوب استريل شوند.

 

اتاق ها و تختخواب بيماران با رعايت احتياطات استاندارد بايد تميز شوند ولي گاهي اوقات در مواجهه با بعضي عفونت هاي خاص لازم مي شود مقررات ويژه اي براي تميز كردن و ضدعفوني كردن اتاق و تختخواب و لوازم بيماران اتخاذ شود.

 

ملافه هاي بيماران بايستي بر طبق اصول احتياطات استاندارد، ضدعفوني شوند ، هر چند خطر انتقال از اين طريق نسبتاً كمتر است . براي دفع مدفوع  بيماران بر حسب نوع بيماري شايد لازم  باشد مقررات خاصي در نظر گرفته شود.

 

مقررات ترخيص

لازم به تاكيد است كه تمامي بيماراني كه در يك واقعه بيوتروريستي مبتلا به عفونت شده اند تا وقتي كه كاملاً غيرعفونت زا تشخيص داده نشده اند نبايستي ترخيص شوند. هر چند در مواقعي كه تعداد مبتلايان به بيماري خيلي زياد است ممكن است به ناچار بيماران زودتر از موعد ترخيص شده و دوران نقاهت را در منزل بگذراند كه در اين صورت مقررات مراقبت در منزل به اجرا در خواهد آمد . در اين موارد بايد توصيه هاي لازم بسته به نوع بيماري به بيمار و اطرافيان او صورت گيرد . بخصوص در اين موارد شستشوي دستها، دفع مناسب مدفوع و تميز كردن و ضدعفوني نمودن محيط نگهداري بيمار خيلي مهم است.

 

مراقبت هاى پس از مرگ

بخش هاي پاتولوژي و آزمايشگاههاي تشخيص طبي بايد قبل از بررسي نمونه هاي بيوپسي و نكروپسي از احتمال وجود حمله بيوتروريستي و وجود عفونت خاص آگاه باشند. تمام نمونه هاي نكروپسي بايد با رعايت احتياطات استاندارد و محافظت دقيق معدوم شوند ( ماسك و گان و محافظ چشم حتماً بايد در اختيار باشد) اين وسايل بايد در هنگام شستشو و دفن بيماران نيز موجود بوده و احتياطات استاندارد رعايت شود.

 

5 ـ تدابير لازم پس از آلودگى

 

رفع آلودگى از بيماران و محيط

در اكثر موارد حملات بيوتروريستي نيازي به رفع آلودگي از بيماران و محيط نيست ولي همه چيز بستگي به نوع ميكروارگانيسم به كار گرفته شده دارد. هدف از رفع آلودگي كاهش خطر انتقال عفونت از بيمار يا محيط به ديگران است . اقدامات در جهت رفع آلودگي فقط در مواردي انجام مي شود كه آلودگي وسيع ايجاد شده باشد. تصميم گيري در اين موارد تنها به عهده مركز بهداشت شهرستان مي باشد كه بايستي هماهنگي هاي لازم در اين موارد انجام شود. ممكن است لازم باشد قبل از بستري كردن بيماران جهت حفظ سلامت ساير بيماران و پرسنل پزشكي اقدامات رفع آلودگي صورت گيرد . وقتي برنامه آمادگي در برابر بيوتروريسم تهيه شد مراكز بهداشتي درماني، كلينيك ها و بيمارستان ها بايد مكانهايي را براي رفع آلودگي از بيماران قبل از ورود به بخش تدارك ببينند. گاهي لازم است لباس بيماران و آلوده شدگان از تن آنها خارج شود تا از آلودگي جلوگيري شود. چنين اقداماتي در عفونت هايي كه از طريق افشانه يا از راه پوست انتقال پيدا مي كنند ضروري است.  بلافاصله بعد از خارج كردن لباس ها بيماران بايد با آب و صابون شستشو شوند. بايستي از اقداماتي نظير شستشوي بيماران با محلول هاي ضدعفوني كننده كه كار خطرناكي محسوب مي شود اكيداً خودداري شود. آب تميز و محلول نرمال سالين يا محلول هاي تجارتي موجود در بازار براي شستشوي چشم، توصيه مي شوند. اگر لازم باشد لباسهاي بيماران پس از خروج از محل آلودگي فقط بايد توسط كاركناني كه خودشان لباس هاي مخصوص پوشيده و ابزار و لوازم محافظت كننده در اختيار دارند خارج شود و در داخل يك كيسه مخصوص كه از قبل براي چنين كارهايي در نظر گرفته شده قرار داده شود تا بدينوسيله از آلودگي محيط ممانعت بعمل آيد.

 

پروفيلاكسى و ايمن سازى پس از آلودگى

تجويز دارو به قصد پروفيلاكسي، مقوله اي است كه همواره در حال تغيير است . به هرحال همانگونه كه در مباحث مختلف اين كتاب نيز آمده است آلودگي در برابر بعضي از عوامل بيوتروريستي نياز به داروي پروفيلاكسي و بعضي ديگر نيز ممكن است نيازمند ايمن سازي باشد. در هر مقطع زماني بايد به آخرين توصيه هاي مربوط رجوع كرد.

 

طبقه بندى مصدومين و بيماران و تدابير بالينى لازم براى موارد آلودگى در مقياس وسيع و يا  مواقعى كه ظن به آلودگى وجود دارد:

در هر مركز بهداشتي درماني ، كلينيك يا بيمارستان كه داراي كميته كنترل عفونت ، بخش اورژانس ، مديريت اجرايي آزمايشگاه و واحد پرستاري باشد بايستي پيش بيني هاي لازم براي ارائه خدمات در هنگام شرايط اضطراري از جمله حملات بيوتروريستي فراهم باشد. طبقه بندي مصدومين و تعيين محل بستري براي بيماران و آلوده شدگان يكي از مهمترين اقدامات پيش بيني هاي لازم در اين مورد است . نيازهاي هر مركز  ارائه كننده چنين خدماتي بسته به بزرگي و اندازه آن متفاوت است .

 

مديريت طبقه بندى مصدومين در مقياس وسيع بايستى اقدامات زير را مورد ملاحظه قرار دهد:

برقرارى شبكه ها و خطوط ارتباطى با متخصصين و صاحبنظران جهت ايجاد هماهنگى هاى لازم در محل نگهدارى بيماران و مصدومين

 

شناسايي منابعي كه قادر به تهيه و نگهداري واكسن ، ايمونوگلوبولين ، آنتي بيوتيك و آنتي توكسين بوتوليسم هستند (در مقياس وسيع و در شرايط معمولي و اضطراري)

 

برنامه ريزي جهت ترخيص به موقع و حساب شده بيماران بهبود يافته

 

آموزش هاي لازم به كاركنان بهداشتي در رابطه با تصميم گيري در مورد ترخيص بيماراني كه هنوز بهبود نيافته اند ولي ديگر براي ديگران آلوده كننده نيستند. (آيا مي تواند به محل كار خود بازگردند يا خير؟)

تعيين منابع اضافه براي نگهداري دارو و لوازم پزشكي كه ممكن است در شرايط اضطراري نياز به آنها در مقياس وسيع باشد .

 

برنامه ريزي جهت تخصيص ابزار و لوازمي كه تعداد آنها كافي نيست و انتقال آنها به  محل هايي كه نياز بيشتري به آنها دارند.

 

هماهنگي با واحد پاتولوژي و سردخانه جهت نگهداري تعداد زيادي جسد (شايد جهت اقدامات تشخيص لازم باشد تعدادي از اجساد نگهداري شوند).

 

6 ـ جنبه هاى روانى بيوتروريسم

به دنبال حمله هاي بيوتروريستي معمولاً ترس و واهمه شديدي بر جامعه ، بيماران ، كاركنان بهداشتي و عموم مردم مستولي مي شود. پاسخ هاي رواني مردم حادثه ديده ممكن است به صورت وحشت ، عصبانيت ، نگراني هاي بي مورد در مورد عفونت ، ترس از سرايت بيماري ، خيالات واهي ، جدا شدن از اجتماع ، و روي آوردن به كارهاي غيراخلاقي باشد. در چنين مواردي بايد حتماً مديريت برنامه شرايط اضطراري از روانپزشكان و روانشناسان ، مددكاران اجتماعي ، روحانيون و گروههاي داوطلب كمك بگيرد. در هنگام برنامه ريزي جهت آمادگي در برابر حملات بيوتروريستي بايد جنبه هاي رواني مسئله و همچنين جلوگيري از ايجاد واهمه در مردم مورد ملاحظه واقع شود بدين منظور :

 

با توضيح روشن در مورد خطر ابتلاء در مردم، ايجاد اطمينان و اعتماد شود ، برنامه هاي درماني و مراقبت از بيماران به نحو صحيح و مناسب به اجرا درآيد ، از جدا كردن و قرنطينه سازي هاي بي مورد جلوگيري شود.

 

افرادي كه اضطراب شديد دارند علاوه بر كمك روانشناس و مددكار شايد لازم باشد توسط روانپزشك ويزيت و تحت درمان دارويي قرار گيرند.

 

براى جلوگيرى از ترس كاركنان بهداشتى لازم است :

آموزش هاي لازم در مورد حوادث بيوتروريستي و چگونگي آمادگي در برابر آنها به كاركنان داده شود و خطرات بالقوه به آنها گوشزد شده و براي محافظت از جان آنها برنامه ريزي مناسب به اجرا درآيد.

 

از كاركنان فعال، مسلط و كساني كه از اعتماد به نفس بيشتري برخوردار بوده و خودشان داوطلب هستند استفاده شود.

 

كاركنان تشويق شوند تا در برنامه ريزي آمادگي در برابر حملات بيوتروريستي شركت كنند. كاركنان بهداشتي كه دچار اضطراب شده و ترسيده اند بهتر است تا وقتي كه ترس آنها برطرف شده و از آمادگي لازم برخوردار گردند در برنامه شركت نداشته باشند.

 

7- پشتيبانى و تاييد آزمايشگاهى

در هر شرايطي ارتقاء كيفيت كار آزمايشگاه ها به خصوص در شرايط اضطراري مثل حملات بيوتروريستي جايگاه ويژه اي دارد . ظرفيت هاي تشخيص آزمايشگاه رفرانس بايستي افزايش يابد. آزمايشگاه هاي رفرانس بايد با آزمايشگاه هاي سطوح پائين تر و آزمايشگاه هاي محيطي ارتباط منظم و سازماندهي شده داشته باشند. اقدامات زير در سطوح آزمايشگاه ها بايستي بدقت مشخص شود:

 

چگونگى تهيه نمونه هاى تشخيصى

براي هر يك از عوامل ايجاد كننده حمله بيوتروريستي يك دستورالعمل تشخيصي بايد تهيه و در اختيار آزمايشگاه هاي محيطي قرار داده شود . نمونه گيري ها بايستي با رعايت كامل احتياطات استاندارد باشد. در تمام حملات بيوتروريستي نمونه سرم براي اقدامات تشخيصي اورژانس و همچنين براي اقدامات تشخيصي كه ممكن است درآينده لازم شود تهيه و در شرايط مناسب نگهداري شود. (شايد لازم باشد سرم مرحله حاد و نقاهت بيماري مورد مقايسه قرار گيرد).

 

شاخص هاى آزمايشگاه جهت تأمين جايگاه آنها در حملات بيوتروريستى

 

آزمايشگاههاى تشخيصى در 4 گروه طبقه بندى مى شوند :

 

آزمايشگاههاي سطح اول (Level A)

آزمايشگاههاي تشخيص طبي معمولي كه امكانات محدودي براي تشخيص عوامل بيماريزا دارند.

 

آزمايشگاه هاي سطح دوم (Level B)

آزمايشگاه هايي هستند كه براي سطح شهرستان در نظر گرفته شده اند و وظيفه شناسايي دقيق تر نمونه ها و تاييد آزمايشگاهي محيطي و همچنين انجام تست هاي حساسيت به عهده آنهاست .

 

آزمايشگاه هاي سطح سوم (Level C)

آزمايشگاههاي استاني هستند كه تسهيلات زيادي در اختيار دارند ظرفيت انجام آزمايش هاي پيشرفته را دارا بوده و حتي بعضي از تكنولوژي هاي ملكولي را نيز در اختيار دارند.

 

آزمايشگاههاي سطح چهارم (Level D)

آزمايشگاههاي كشوري هستند كه يا در اختيار مركز كنترل بيماريها و يا تحت كنترل مراكز نظامي قرار دارند. در اين آزمايشگاه اقدامات تشخيصي تحت مراقبت هاي BSL3 و BSL4 (Biosafety Level 3,4) كه انجام مي شود. اين آزمايشگاهها امكانات بسيار پيشرفته در اختيار دارند و تكنيك هاي Typing ملكولي و كشت هاي ويروسي خاص بعهده آنهاست .

 

نيازهاى لازم براى حمل و نقل

بسته بندي و حمل و نقل نمونه هاي آزمايشگاهي بايستي پس از هماهنگي با مراكز بهداشت محلي و مركزي انجام شود. بايستي براي بسته بندي از مواد مناسبي كه توسط كميته فني كشوري توصيه شده استفاده شود. هماهنگي در انجام بهينه اين امر اهميت فوق العاده دارد.

 

8- اطلاعات لازم جهت آگاهى بيماران ، ملاقات كنندگان و مردم

اطلاعات بايستي روشن ، مداوم و قابل فهم براي ديگران باشد . به همين منظور براي بيماران ملاقات كنندگان و مردم بايستي مطالبي جهت اطلاع آنها تهيه شده و به نحو مناسب (پوستر ، پمفلت ، كتابچه و …) د راختيار آنها قرار گيرد . در طي حملات بيوتروريستي بايد تعداد ملاقات كنندگان به حداقل ممكن برسد.

 

چگونگي كسب اطلاعات بيشتر و همچنين ارتباط با صاحبنظران و مسئولين به روشني براي مردم مشخص شود. همه اين اقدامات در جهت رفع نگراني هاي بي مورد آنها صورت مي گيرد. چنانچه قصوري در اطلاع رساني مناسب براي مردم صورت گيرد ممكن است پيامدهاي ناخوشايندي داشته باشد كه علاوه بر مشكلات مواجهه با حملات بيوتروريستي كه خود بارسنگيني بر دوش نظام بهداشتي درماني است بايستي به مقابله با آنها برخاست و كه بدين وسيله انرژي بسيار زيادي به هدر خواهد رفت .

 

به خاطر داشته باشيم در مواجهه با بيوتروريسم:

 

 

 

آگاهي

خونسردي

اعتماد به نفس

توانايي برقراري ارتباط مناسب

خستگي ناپذيري

قدرت تحمل ناملايمات

 

 

از ويژگي هاي كاركنان بهداشتي است .