آشنايي با جمعيت هلال احمر جمهوري اسلامي ايران

 

دكتر احمدعلي نوربالا، دكتر نادر اكرامي نسب

هلال احمر جمهوري اسلامي ايران

اهداف درس

واژه هاي كليدي

جمعيت هلال احمر، صليب سرخ، شيروخورشيد سرخ

مقدمه

جمعيت هلال احمر ايران در طول تاريخ پر افتخار خود از روز آغازين تاكنون با پرچم سفيد صلح در شاهراه انسانيت، سرافراز و پرافتخار، نقش آفرين صحنه هايي با شكوه از فداكاري و ازخودگذشتگي بوده است. گردآوري مجموعه اي از تلاش‌ها، موفقيت‌ها و خدماتي كه جمعيت هلال احمر به آسيب ديدگان، دردمندان و بينوايان، ارائه كرده و بيان لحظه هاي با شكوه نوع دوستي و ايثار و تصوير نمودن چهره هاي متبسّم امدادگراني كه همواره آغوش پرمهر خود را به روي نيازمندان و مددجويان گشوده و نور زندگي را بر دل نااميدان تابانده‌اند، كارآساني نيست. اين مجموعه مختصر، بيانگر خدمات بخش‌هايي از جمعيت، مانند سازمان امداد و نجات، جوانان، داوطلبان، تداركات پزشكي، معاونت درمان و توانبخشي و موسسه آموزش عالي علمي كاربردي هلال ايران است كه با بهره گيري از دانش نظري و عملي و توانايي‌هاي فني موجب هرچه پربارتر شدن درخت تناور جمعيت هلال احمر شده‌اند.

جمعيت هلال احمر كه عضوي از نهضت بين‌المللي سرخ و هلال احمر است اگر چه به مسايل ملي توجهي خاص مبذول داشته امّا همواره با در نظر داشتن اصل جهانشمولي، فعاليت‌هاي گسترده اي را در زمينه درماني و امدادرساني در مناطق محروم جهان با موفقيت به انجام رسانده است.

بدون ترديد اين برگي از كتاب پرافتخار نهضت بين‌المللي صليب سرخ و هلال احمر است كه در آن كوله باري از تجربه هاي گرانبهاي انسان‌هاي شريفي نهفته است كه پيوسته كوشيده‌اند تا همچون «‌هانري دونان» طلايه دار اين نهضت عظيم، انسانيت را پاس بدارند و در حفظ صلح و دوستي ازهيچ تلاشي فروگذار نكنند و همواره كوشيده‌اند تا در سخت ترين شرايط اميد به زندگي را براي انسان‌هاي نيازمند و درمانده به ارمغان آورند.

آشنايي با نهضت جهاني صليب سرخ و هلال احمر

در بيست و چهارم ژوئن 1859 ميلادي ارتش‌هاي امپراطوري اتريش و امپراطوري فرانسه جنگي خونين را در منطقه اي بنام سولفورينو در شمال كشور ايتاليا آغاز نمودند و شدت فاجعه به حدّي بود كه در مدت 16 ساعت نبرد، چهل هزار تن كشته و زخمي‌شدند. در صحنه نبرد، مجروحين زيادي بدون هيچگونه رسيدگي و امدادرساني مرگ خود را به انتظار نشسته بودند. در اين ميان بازرگاني جوان از كشور سوييس بنام ‌هانري دونان كه اتفاقاً از آن منطقه عبور مي‌كرد تحت تاثير شرايط دهشتناك و رقت انگيز مصدومين و مجروحين، اقدام به سازماندهي داوطلباني از روستاهاي اطراف نمود و گروه هاي امدادي و درماني را براي كمك به آسيب ديدگان تشكيل داد و با كمك اين گروه ها جمع كثيري از مجروحين از مرگ حتمي نجات يافتند.

هانري دونان پس از اين واقعه و تحت تاثير خاطرات تلخ و اندوهبار جنگ، در سال 1862 كتابي را با نام خاطرات سولفورينو منتشر نمود. در اين كتاب دو پيشنهاد مشخص مطرح گرديده بود اول : تامين گروه هاي امدادي و درماني داوطلب در كشورهاي مختلف، به نحوي كه در زمان صلح، آموزش ببينند و بتوانند در زمان جنگ به ياري مجروحين بپردازند و دوّم : تصويب يك معاهده بين‌المللي كه براساس آن دولت‌ها متعهد به حمايت و محترم شمردن چنين گروه هاي امدادي شدند.

كتاب يادشده با استقبال مردم و دولت كشور سوييس و ديگر كشورها مواجه شد. پيشنهاد نخست‌ هانري دونان منجر به تشكيل جمعيت‌هاي ملّي صليب سرخ و هلال احمر گرديد كه امروزه به 179 كشور جهان، گسترش يافته است و پيشنهاد دوّم، منجر به تصويب قراردادهاي حقوق بين‌المللي بشردوستانه موسوم به قراردادهاي ژنو شد كه اوّلين اين قراردادها در سال 1864 به تصويب رسيد. كاملترين مقررات حقوق بشردوستانه بين‌المللي بنام كنوانسيون چهارگانه ژنو در سال 1949 به تصويب اكثريت دولت‌هاي جهان ازجمله دولت ايران رسيد و الحاق به پروتكل‌هاي الحاقي آن مصوب 1979 در حال حاضر جريان دارد.

در23 اكتبر 1863 اوّلين كميته بين‌المللي صليب سرخ با نمايندگان 16 كشور در ژنو تاسيس و تشكيل شد و نشان صليب سرخ كه در واقع معكوس رنگ‌هاي پرچم كشور سوييس مي‌باشد بعنوان نشان كميته بين‌المللي انتخاب گرديد. با تلاش‌هاي اين كميته در اجلاس سال 1864 در ژنو، با شركت 15 كشور اروپايي اوّلين كنوانسيون ژنو در مورد كمك رساني به مجروحين جنگ‌هاي زميني به تصويب رسيد. در سال 1876 دولت عثماني (تركيه فعلي) نشان هلال قرمز در زمينه سفيد را بجاي نشان صليب سرخ، انتخاب نمود كه بعدها بسياري كشورهاي اسلامي به تبعيت ازآن از اين نشان استفاده نمودند.

تصوير 1 ـ آرم جمعيت هلال احمر

با گسترش ارتباطات بين‌المللي وتوجه بيشتر به مسائل اجتماعي و بهداشتي در اوايل قرن بيستم و به پيشنهاد رييس صليب سرخ آمريكا، اتحاديه جمعيت‌هاي ملي صليب سرخ در سال 1919 در شهر پاريس تشكيل شد كه با افزايش كشورهاي عضو اتحاديه در سال 1991 فدراسيون بين‌المللي صليب سرخ و هلال احمر تشكيل گرديد.

فدراسيون بين‌المللي صليب سرخ و هلال احمر، امروزه 189 عضو دارد كه با داشتن مباني حقوق بين‌المللي جهانشمول و داشتن بيش از يك صد ميليون عضو داوطلب در سراسر جهان با پاي بندي به اصول هفتگانه : بشردوستي، بي غرضي، بي طرفي، عدم وابستگي، خدمات داوطلبي، يگانگي و جهان شمولي، بزرگترين شبكه و تشكيلات بشردوستانه در سراسر جهان به شمار مي‌آيد.

كميته بين‌المللي صليب سرخ، فدراسيون بين‌المللي جمعيت‌هاي صليب سرخ و هلال احمر و جمعيت‌هاي ملي صليب سرخ و هلال احمر، اركان نهضت بين‌المللي صليب سرخ و هلال احمر را تشكيل مي‌دهند.

معاني و مفاهيم اصول هفتگانه صليب سرخ و هلال احمر

بشردوستي : تكيه بر انسانيت، و حفظ و احترام به عزت و كرامت انسان‌ها.

بيغرضي : ارائه خدمات بشردوستانه بدون هيچگونه تبعيض از نظر نژاد، جنس، مذهب و…

بيطرفي : عدم جانبداري از طرف‌هاي درگير در مخاصمه به منظور سهولت دسترسي به قربانيان.

عدم وابستگي و استقلال : استقلال عمل در انجام خدمات بشردوستانه و عدم وابستگي به دولتها و ديگر مراجع كه استقلال را خدشه دار سازد.

خدمات داوطلبانه : خدمات بشردوستانه در جمعيت‌هاي صليب سرخ و هلال احمر بصورت غيرانتفاعي و بدون چشمداشت مادي و مالي و بصورت داوطلبانه است.

وحدت و يگانگي : در هر كشور مستقل، تنها يك جمعيت صليب سرخ يا هلال احمر مي‌تواند تاسيس گردد چنين جمعيتي مي بايست بطور رسمي از سوي دولت آن كشور به مراجع رسمي بين‌المللي معرفي گردد.

جهانشمولي : جمعيت صليب سرخ و هلال احمر، محدود به مرزها و حوزه جغرافيايي خاصي نيست و اهداف و فعاليت‌هاي آن در سراسر جهان قابل گسترش است.

تاريخچه جمعيت هلال احمر جمهوري اسلامي ايران

جمعيت هلال احمر (شير و خورشيد سرخ سابق) يادگار بزرگ انسان‌هاي نيك نفسي است كه با تاسي به آيه كريمه «وَ تَعاوَنوا عَلَي البِرّ وَ التَقوي» و شعر زيباي سعدي عليه الرحمه :

 « بني آدم اعضــاي يك پيكرند                  كه در آفرينش زيك گوهرند »

 « چو عضوي به درد آورد روزگار                   دگر عضوها را نمانــد قـرار »

آن را تاسيس نمودند.

تاريخچه تاسيس و گسترش جمعيت شير و خورشيد سرخ يا هلال احمر فعلي از ابتدا تاكنون در هفت دوره زير بيان شده است :

1- بروز و نهفتگي (1301-1284)

2- تاسيس و تثبيت (1327-1301)

3- رشد و شكوفايي (1357-1327)

4- سوء تفاهم و كم مهري (1359-1357)

5- ايثار و از خودگذشتگي (1367-1359)

6- بازسازي و ايستادگي  (1378-1367)

7- بازشناسي و توسعه (1382-1378)

1- بروز و نهفتگي (1301-1284)

نخستين كوشش ايرانيان براي پيوستن به كنوانسيون‌هاي بين‌المللي در مورد تشكيلات بين‌المللي صليب سرخ به دوران پادشاهي ناصرالدين شاه قاجار باز مي‌گردد. ايران در زمان حكومت او و در دسامبر سال 1874 / شوال 1291، كنوانسيون مصوب 1864 ژنو را پذيرفت امّا عملاً براي دهها سال پس از اين تاريخ هيچ گونه اقدامي براي تاسيس موسسه، يا سازماني كه عامل اجرايي اين كنوانسيون در ايران باشد صورت نگرفت.

در سال 1284 شمسي، عبدالصمد ممتازالسلطنه سياستمدار و وزير مختار وقت ايران در پاريس، توانست موافقت كنفرانس را در پذيرش نشان شير خورشيد سرخ به عنوان نشان رسمي دولت ايران براي جمعيت خود اخذ نمايد.

اين نشان چند سال بعد از اين زمان مورد تاييد كنفرانس ديپلماتيك صليب سرخ در ژنو نيز قرار گرفت. اگرچه، همچنان هيچ نهادي از سوي دولت ايران براي انجام وظايف مربوط به صليب سرخ بوجود نيامد. فعاليت‌هاي مربوط به اين موسسه تنها در اثر كوشش‌هاي شخصي افراد و به صورت غير متواتر انجام مي‌شد كه از آنجمله تلاش‌هاي دكتر اميرخان اعلم (مشهور به اميراعلم، ازجمله دانش آموختگان ايراني در اروپا در رشته پزشكي و از بنيانگذاران چند بيمارستان به سبك غربي در ايران) در خلال جنگ‌هاي داخلي ايران بين مستبدين و مشروطه خواهان در سال‌هاي پس از پيروزي انقلاب مشروطيت ايران بود.

2- تاسيس و تثبيت ( 1327-1301)

نخستين رويكرد تشكيل موسسه خيريه امدادي در ايران تحت حمايت دولت در سال 1301 ش / 1922 ميلادي صورت گرفت. در اين سال به كوشش دكتر امير اعلم، اقداماتي براي تاسيس شير و خورشيد سرخ با حمايت دولت، صورت گرفت. جمعيت شير و خورشيد سرخ، نخستين و بزرگترين جمعيت خيريه ايران است كه عهده دار وظايف مهم و متعددي در مسائل مربوط به امدادرساني در حوادث غيرمترقبه و امدادي، تاسيس بيمارستان و درمانگاه، تهيه دارو و تجهيزات پزشكي، تربيت پرستار، نگهداري از كودكان بي سرپرست، ارائه برنامه هاي ويژه براي جوانان و برخي فعاليت‌هاي عمراني در داخل و خارج از كشور بوده است.

كلّيه فعاليت‌هاي اين جمعيت، از بدو پيدايش آن در ايران براساس كنوانسيون‌ها، پروتكل‌هاي الحاقي به اين كنوانسيون‌ها و قراردادهاي بين‌المللي مختلفي بوده است كه در ادوار مختلف، براي تشكيلات بين‌المللي صليب سرخ و نيز در زمينه همكاري‌هاي بين‌المللي تهيه شده است.

در سال 1301، دكتر اميراعلم مقررات وضع شده از سوي صليب سرخ جهاني براي جمعيت‌ها را ترجمه نمود و در اختيار احمدشاه قاجار، پادشاه وقت ايران قرارداد تا شاه آن را مطالعه كرده و مقدمات تشكيل جمعيت فراهم شود. براساس اين متن ترجمه شده، نظامنامه اساسي (اساسنامه) جمعيت شير و خورشيد سرخ ايران تهيه و در حوت 1301 شمسي به امضاي وليعهد، محمد حسن ميرزاي قاجار رسيد.

اگر چه تا 1303 هيچگونه اقدامي در جهت سازماندهي اين تشكيلات انجام نشد. در اين سال‌ها، نخستين حركت امدادي جمعيت، كمك به زلزله زدگان تربت حيدريه بود كه در زماني كه هنوز هيچگونه امكاناتي در اختيار جمعيت نبود، به همت دكتر امير اعلم، صورت گرفت. از سال 1304 به بعد اندك اندك اقدام‌هاي موثري براي شكل دهي اين جمعيت در ايران صورت گرفت.

طي سالهاي بعد تشكيلات جمعيت، رو به گسترش گذاشت و بسته به موقعيت افراد عضو جمعيت به كمك سانحه ديدگان و نيز نيازمندان مي‌شتافت. از جمله اين موارد، كمك رساني به زلزله زدگان شيروان در سال 1308 ش، بود. در همين سال نيز كنفرانس ديپلماتيك ژنو در باره صليب سرخ بين‌المللي، نشان شير و خورشيد سرخ را در كنار نشان‌هاي هلال احمر و صليب سرخ به عنوان نشان امدادي و داراي مصونيت در ميادين نبرد به رسميت شناخت. ضمنا اساسنامه جمعيت، در سال 1315 مجددا بررسي و با تغييراتي به تصويب رسيد.

3- رشد و شكوفايي (1357-1327)

در 1327 ش، اساسنامه جديد جمعيت، طراحي و در مجمع عمومي جمعيت در همان سال به تصويب رسيد. در مقدمه اين اساسنامه محمدرضا پهلوي رياست عاليه جمعيت را به خواهر خود شمس محول نمود در ارديبهشت 1328 ش، دكتر حسين خطيبي نوري، به عنوان مدير عامل جمعيت، برگزيده شد. او تا هنگام پيروزي انقلاب اسلامي و تغيير در ساختار جمعيت، اين سمت را بر عهده داشت.

در سال‌هاي پس از سال 1328 حمايت دولت از جمعيت، تقويت منابع مالي وحُسن مديريت دكتر خطيبي باعث شد جمعيت به سرعت رشد نمايد.

طي سال‌هاي چهل شمسي ارائه خدمات بهداشتي ـ درماني به اقشار مختلف مردم و نيز سرپرستي افراد  بي‌خانمان و بي‌بضاعت با گرايش كودكان و نوجوان، به عنوان رويكردي مهم مورد نظر رؤساي جمعيت بود. در سال 1346 به منظور يكسان سازي فعاليت‌هاي مختلف مربوط به جوانان در سراسر كشور، خانه هاي جوانان شير و خورشيد سرخ به عنوان مهمترين بخش اجرايي شوراي عالي جوانان، آغاز به كار نمودند.

در سال 1349 و به دستور شاه بيش از 100 بيمارستان و درمانگاه وابسته به وزارت بهداري در  شهرستان‌ها، بخش‌ها و روستاها به شير و خورشيد سرخ واگذار شد تا از محل اعتبارات دولتي اداره گردد. درهمين سال‌ها، براي رسيدگي بهتر به وضع بهداشتي ـ درماني ساكنان جزيره هاي ايراني خليج فارس يك كشتي بيمارستاني براي جمعيت، خريداري گرديد و در سال 1350 ش، به نشانه دوستي دو ملت ايران و امارات متحده عربي، بيمارستان جمعيت در دبي تاسيس گرديد.

 

در اواخر دهه چهل، اداره خدمات انتقال خون به منظور فعاليت و نظارت بر امور مختلف مربوط به تهيه و انتقال خون در سراسر كشور بوجود آمد. مهمترين و گسترده ترين عمليات كمك رساني جمعيت در دهه چهل شمسي، كمك رساني به زلزله زدگان زلزله بويين زهرا در شهريور 1341 ش بود. در سال‌هاي دهه پنجاه تا زمان پيروزي انقلاب اسلامي مهمترين حيطه گسترش جمعيت در بخش بهداشت و درمان بود، بطوريكه مقارن پيروزي انقلاب اسلامي، جمعيت بيش از 700 موسسه امدادي، درماني، بهداشتي، خيريه، تربيتي و اجتماعي از قبيل بيمارستان، مراكز امدادي و درماني، اندرزگاه، آموزشگاه حرفه اي، پرورشگاه، شيرخوارگاه، مهدكودك، آموزشگاه پرستاري و بهياري، مركز انتقال خون، مراكز مبارزه با سل و سرطان، تاسيسات نوتواني و دست و پا سازي مصنوعي ايجاد نمود به طوريكه تعداد تخت‌هاي بيمارستاني جمعيت به 15000 واحد مي رسيد.

 

اساسنامه جمعيت در اين دوره در دو مرحله در سال‌هاي  ( 1327 ) و ( 1353 ) بازنگري و اصلاح شد. جمعيت در آن سال‌ها توانست اعتبار ويژه اي از نظر بين‌المللي كسب و به عضويت «كميته اجرايي» و « شوراي حكام» انتخاب شود. همچنين دبيركل جمعيت شير و خورشيد سرخ به رياست «كميته مشورتي بهداشت» منصوب گرديد. در همين راستا و در سال 1352 بيستمين كنفرانس بين‌المللي صليب سرخ كه عالي ترين مجمع تصميم گيري نهضت بين‌المللي به حساب مي آيد، با حضور بيش از 130 عضو در تهران برگزار شد.

4- سوء تفاهم و كم مهري (1359-1357)

يكي از پرافتخارترين دوران فعاليت كاركنان و امدادگران جمعيت شير وخورشيد سرخ، خدماتي بود كه بيمارستان‌ها و درمانگاه هاي تابعه در دوران پرالتهاب قيام ملّت مسلمان كشورمان در طول انقلاب اسلامي سال 1357 به مردم و انقلابيون ارائه مي‌دادند. كاركنان فداكار و زحمتكش شير و خورشيد سرخ در چند صد مركز درماني در طول شبانه روز، زخمي‌ها و مصدومين انقلاب را مداوا يا پرستاري مي‌كردند و آمبولانس‌هاي جمعيت پي در پي ميان تظاهركنندگان در حال گشت زني بودند. با پيروزي انقلاب اسلامي، ايران تغييرات وسيعي در ساختار، ماهيت و وظايف جمعيت بوجود آمد، نخستين تغيير اساسي پس از پيروزي انقلاب در ساختار جمعيت، تفكيك مراكز بهداشتي ـ درماني از جمعيت بود. مرحوم دكتر كاظم سامي‌كرماني وزير بهداري و بهزيستي وقت به عنوان سرپرست جمعيت انتخاب شدند و براساس مصوبه دولت موقت، در اسفند ماه سال 1357 يعني كمتر از يك ماه بعد از پيروزي انقلاب، كليه موسسات درماني و بهداشتي (شامل 224 بيمارستان، 173 درمانگاه مستقل و مركز اورژانس، 77 اندرزگاه، 15 مركز مستقل انتقال خون و 30 مركز آموزش پرستاري، مامايي، بهياري و پزشكي به همراه چندين پرورشگاه وخانه كودك) از جمعيت منتزع و با حفظ مالكيت جمعيت به وزارت بهداري و بهزيستي وقت منتقل گرديد. اين مصوبه باعث شد تا سياست‌هاي كلّي جمعيت نيز تغيير يافته و كلّيه فعاليت‌هاي درماني ـ حمايتي آن متوقف گردد.

همچنين برابر چند مصوّبه ديگر هيئت دولت موقت، مراكز مختلف پژوهشي ـ حمايتي جمعيت ازجمله جمعيت مبارزه با سرطان و سازمان انتقال خون جملگي به وزارت بهداري و بهزيستي واگذار گرديدند و برخي از امكانات ترابري هوايي و دريايي جمعيت، ازجمله هواپيماهاي آن به ساير نهادها واگذار شد.

تشابه ظاهري نشان جمعيت با آرم شاهنشاهي و تصور عمومي مبني بر وابستگي جمعيت به رژيم سابق در سال‌هاي آغازين انقلاب، باعث شد بسياري از اموال و املاك آن (حتي برخي از املاك وقفي) توسط نهادهاي انقلاب تصرف گردد.

اوّلين اساسنامه جمعيت در سال 1359 و در زمان رييس جمهوري بني صدر به تصويب رسيد. مهمترين تغيير انجام يافته در اساسنامه، اعطاي رياست عاليه به رييس جمهور، حذف فعاليت‌هاي درماني و ايجاد پست رئيس جمعيت بود كه با پيشنهاد وزير بهداري و تاييد هيئت دولت منصوب مي‌شد و اين در حالي است كه در اساسنامه مزبور، امور مربوط به تربيت كادر پيراپزشكي و انتقال خون، همچنان در حوزه فعاليت جمعيت قرار داشت ولي بعدها همين فعاليت‌ها نيز از جمعيت سلب و اكثر پرورشگاه ها و شيرخوارگاه ها به ساير سازمان‌ها واگذار شد.

در اوايل سال 1359 دكتر علي بهزادنيا، مسئوليت جمعيت را بر عهده گرفت و تا حد امكان به بازسازي مجدد ساختار آن پرداخت.

5- ايثار و از خودگذشتگي (1367-1359)

با وجود كم لطفي‌هاي متعددي كه در سال‌هاي آغازين پس از پيروزي انقلاب اسلامي نسبت به جمعيت صورت گرفت. جمعيت هلال احمر چه در جريان مقابله با حوادث طبيعي و چه در جريان جنگ تحميلي عراق عليه ايران به ارائه خدمات متنوع و بسيار مهمي پرداخته است. ازجمله مهمترين عملكردهاي هلال احمر در كمك رساني به حادثه ديدگان سوانح مختلف، مي‌توان به ياري به زلزله زدگـان قاين (آبان 1358)، زلزله زدگـان كرمان (مرداد 1360)، زلزله زدگان منجيل و طارم (خرداد 1369) و نيز سيل سيستان در تابستان 1369 اشاره نمود. در همين سال‌ها دكتر سيد حسن فيروزآبادي رياست جمعيت را بر عهده گرفت و تا سال 1362 در اين پست باقي ماند و پس از آن مرحوم دكتر سيف الله وحيد دستگردي به مدت بيش از 15 سال به عنوان رئيس جمعيت فعاليت نمودند.

در جريان جنگ تحميلي نيز، جمعيت هلال احمر يكي از درخشان ترين خدمات امدادي و درماني را به رزمندگان اسلام و هموطنان جنگ زده، ارائه نمود. برخي از اين فعاليت‌ها عبارتند از :

·        آموزش امدادگران جهت ياري به مجروحان

·        اعزام امدادگران به جبهه ها

·        نجات مصدومين بمباران مناطق مسكوني در سراسر كشور

·        انتقال و بستري نمودن مجروحان در بيمارستان‌ها

·        حمايت از اسرا و مفقودين ايراني و خانواده آنها

·        جمع آوري، بسته بندي و ارسال كمك‌هاي مردمي به جبهه ها

همچنين جمعيت هلال احمر درهمان سال‌ها صدها امدادگر شهيد، جانباز، آزاده و مفقود تقديم انقلاب نمود. در دي ماه 1362 برابر ماده واحده مصوب مجلس شوراي اسلامي، عنوان جمعيت به جمعيت هلال احمر جمهوري اسلامي ايران تغيير يافت و ايران از كليه حقوق بين‌المللي خود براي استفاده انحصاري از نشان شير و خورشيد سرخ صرفنظر كرد و نشان مذكور بلافاصله از آيين نامه و اساسنامه تشكل بين‌المللي جمعيت‌هاي صليب سرخ و هلال احمر حذف گرديد. اما به دليل اينكه اين نشانه در كنفرانس ديپلماتيك جمعيت‌هاي صليب سرخ و هلال احمر به تصويب هيئت‌هاي ديپلماتيك كشورهاي مختلف رسيده بود، لغو آن نيز بايد در اجلاس مشابه صورت مي‌پذيرفت و از آنجايي كه برپايي چنين اجلاسي تاكنون در دستور كار تشكل بين‌المللي جمعيت‌هاي صليب سرخ و هلال احمر، وجود نداشته است، اين نشانه همچنان در اسناد مربوط به كنوانسيون‌هاي چهارگانه ژنو و پروتكل‌هاي الحاقي آنها به كاربرده مي‌شود.

6- بازسازي و ايستادگي  (1378-1367)

با حذف مجمع عمومي از اركان جمعيت، تصويب آخرين اساسنامه وقت جمعيت در ارديبهشت ماه سال 1367 توسط «مجلس شوراي اسلامي» انجام شد و به اين ترتيب هرگونه تغيير احتمالي در اساسنامه نيز قاعدتاً در حوزه اختيارات مجلس قرار گرفت.

طبق اساسنامه مذكور اداره جمعيت، توسط رئيس و با نظارت «هيات اجرايي» متشكل از : رئيس، دبير كل، نماينده ولي فقيه، نماينده وزير بهداشت و خزانه دار، انجام مي‌شود.  در عين حال انتصابي، و نه انتخابي بودن رئيس و هيئت اجرايي و مواردي از اين دست، باعث سوق يافتن جمعيت از شكل مردمي آن به سوي دولتي و به دنبال آن بروز انتقادهايي در سطح بين‌المللي از جمعيت هلال احمر جمهوري اسلامي ايران شده است.

از سوي ديگر با تبديل جمعيت به يكي از واحدهاي وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي از نظر بودجه عمومي نيز به شدت وابسته به كمك‌هاي دولتي گرديد و استقبال مردمي نسبت به اعطاي كمك‌هاي مالي و اهداي املاك به آن نسبت به گذشته كاهش يافت.

جمعيت، طي اين سال‌ها و به ويژه هنگام جنگ ميان ايران و عراق، زلزله 1369 منجيل، زلزله قائنات، هجوم پناهندگان عراقي و آذري، سيل‌هاي بزرگ سال‌هاي 71 و 74 به ويژه در مناطق جنوبي كشور، خدمات ارزنده اي ارائه نمود.

در اين دوره بخشي از فعاليت‌هاي سازمان جوانان كه قبلاً از سازمان منتزع و در قالب مراكز پرورش اسلامي جوانان هلال احمر، فعاليت مي‌كرد توسعه و جايگاه سازماني آن به معاونت فرهنگي، ارتقاء پيدا نمود و در بعد بين‌المللي نيز ضمن ادامه فعاليت بيمارستان جمعيت در دُبي، عجمان و فجيره، چندين مركز درماني در كشورهاي غنا، مالي، نيجر، نخجوان، بوسني و كنيا تاسيس شد.

در همين دوره سازمان، تداركات و توليد لوازم پزشكي همچنان نسبت به تامين وسايل و تجهيزات پزشكي و همچنين داروهاي كمياب در سطح كشور ادامه داد و با تاسيس چندين كارخانه ازجمله كارخانه سرنگ سازي هلال ايران (سها)، مجتمع دارويي، بهداشتي، آرايشي (سها ـ هلال) و مجتمع تهرانپارس (شامل بخش‌هاي مختلف درماني) و همچنين افزودن داروخانه هاي تخصصي در مشهد و كيش نقش مهمي در تامين نيازهاي دارويي كشور در دوره هاي مختلف ارائه نمود.

7- بازشناسي وتوسعه  (1382-1378)

در سال 1378 و به دنبال تصدّي مسئوليت جمعيت توسط دكتر نوربالا، تحولات وتغييرات وسيعي در ابعاد مختلف به وقوع پيوست. اين دوره جمعيت كه از آن به عنوان «دوران بازشناسي وتحول» ياد مي‌شود، شامل تغييرات وسيع در ساختار و تشكيلات، جايگاه و ارتباطات بين‌المللي، نيروي انساني، قوانين و مقررات و بهبود روش‌هاست.

از مهمترين اقدامات اين دوره مي‌توان به دور شدن جمعيت از جهت گيري‌هاي سياسي كشور و پايبندي به اصول هفتگانه نهضت بين‌المللي صليب سرخ و هلال احمر (بشردوستي، بي غرضي، بي طرفي، عدم وابستگي، خدمات داوطلبانه، يگانگي و جهان شمولي) اشاره كرد.

با توجه به عزم جمعيت نسبت به تقويت امور امدادي، معاونت امداد به سازمان امداد و نجات ارتقا يافت و تجهيزات جديدي ازجمله خودرو، آمبولانس و چرخبال به آن اضافه شد. همچنين سيستم مخابراتي سازمان به امكانات مدرن تر، مجهز شد. امدادگران اين سازمان نقش مهمـي در كمـك رسانـي به آسيب ديدگـان سيـل نكـا (1379)، سيل گلستـان (1380)، زلزله قزوين (1381) و بالاخـره ايجـاد اردوگاه و ارسـال كمك به آوارگان افغاني (1380) ايفا نمودند.

سازمان داوطلبان نيز در راستاي اهداف نهضت بين‌المللي صليب سرخ و هلال احمر، مجدداً تشكيل و تقويت شد و دستورالعمل‌هاي دقيقي پيرامون نحوه ارائه خدمات به نيازمندان تدوين شد و در راستاي اهداف امدادي جمعيت، كمك به بازماندگان بلاياي طبيعي در اولويت خدمات حمايتي جمعيت قرار گرفت. هم اكنون تعداد 2 ميليون نفر در رده هاي مختلف تخصصي و عادي به صورت داوطلب با جمعيت همكاري مي كنند. از سوي ديگر با فراهم شدن فضاي مطلوبتر در جمعيت براي بانوان و استقبال آنان از انجام امور خيريه، برنامه هاي مهمي در زمينه هاي امدادرساني، بهداشتي و حمايتي توسط آنان به اجرا در مي‌آيد.

معاونت امور جوانان به عنوان يكي ديگر از اركان مهم جمعيت مجدداً به سازمان جوانان تبديل شد و مراكز پرورش اسلامي جوانان حذف و «مراكز امور جوانان» زير نظر سازمان جوانان، تشكيل شد. در عين حال قراردادهاي جديدي با آموزش و پرورش، آموزش عالي و دانشگاه آزاد اسلامي منعقـد گرديد و در هميـن راستــا «كانون‌هاي دانشجويي جوانان هلال احمر» در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي تشكيل شد. تشكيل كانون‌هاي دانشجويي كه با استقبال فراوان و غيرمنتظره دانشجويان، مواجه شد از بزرگترين موفقيت‌هاي جمعيت هلال احمر حتي در بين ساير جمعيت‌هاي دنيا تلقي مي‌شود. (هم اكنون جمعيت در بيش از 290 دانشگاه، كانون دانشجويي تشكيل داده است كه بيش از يكصد هزار نفر در آنها مشغول فعاليت هستند).

با تشكيل معاونت حقوقي، برنامه ريزي و امور مجلس، اقدامات وسيعي در جهت بازگرداندن جايگاه حقوقي و همچنين اعتبار و اموال و املاك جمعيت به عمل آمد. همچنين با افزودن واژه درمان به عنوان معاونت توانبخشي، ضمن تقويت فعاليت‌هاي توانبخشي، امور مربوط به درمان كه تقريباً به فراموشي سپرده شده بود دوباره مطرح شد (ياد آور مي‌شود با وجود تفكيك مراكز درماني در سال 1357، جمعيت هلال احمر هنوز هم داراي 26 مركز درماني در داخل و 7 بيمارستان و درمانگاه در خارج از كشور مي‌باشد).

به منظور تربيت نيروهاي كارشناس و كاردان در امور امدادي و مديريت سوانح، «مركز آموزش و تحقيقات جمعيت» كه از سال 1374 شروع به كار نموده بود، در سال 1381 با پذيرش دانشجو در شش رشته كارداني و كارشناسي و نيز با رسيدن به معيارهاي مورد نظر در آموزش عالي، به «موسسه آموزش عالي علمي كاربردي هلال ايران» ارتقاء يافت.

جمعيت در سال 1380 موفق شد مجدداً پس از 20 سال مسئوليت هيات پزشكي حج را به دست آورد، ضمن اينكه برنامه هايي را نيز براي زائران سوريه و عتبات در دست اقدام دارد.

پيگيري امور حقوقي و بازپس گيري املاك و اموال جمعيت طي اين سال‌ها شدت گرفت و جمعيت توانست با حمايت مجلس و قوه قضائيه تعداد زيادي از ساختمان‌هاي خود را بازپس گيرد و طرح ويژه اي براي نحوه تعيين مالكيت وتولّي املاك وقفي و غيروقفي جمعيت پيشنهاد نمايد. درهمين دوران، طرح پيشنهادي جمعيت مبني بر ايجاد تغيير در اساسنامه در جهت مردمي‌ كردن آن از طريق نمايندگان محترم در مجلس شوراي اسلامي به تصويب رسيد.

در سطح بين‌المللي نيز، فعاليت‌هاي فراواني در زمينه احياي جايگاه جمعيت صورت گرفت و در همين راستا سوّمين اجلاس منطقه اي جمعيت‌هاي صليب سرخ و هلال احمر خاور ميانه و شمال آفريقا با حضور نمايندگان 40 كشور و سازمان بين‌المللي به ميزباني جمعيت هلال احمر در ارديبهشت ماه سال 1380 در تهران برگزار شد. در حاشيه اين اجلاس، شركت كنندگان از توانمندي‌هاي جمعيت، بازديد كردند و مسئولين فدراسيون بين‌المللي جمعيت‌هاي صليب سرخ و هلال احمر از ايران به عنوان قطب اوّل امدادي در جهان و از نظر توانبخشي و توليدات دارو و تجهيزات پزشكي جزو رده هاي نخستين ياد كردند. از سوي ديگر طي اين دوره بيش از 100 محموله كمك شامل اقلام امدادي و دارويي به كشورهاي خارجي و نيازمند، ازجمله فلسطين ارسال شد. به دنبال افزايش اعتبار بين‌المللي جمعيت، سرانجام پس از 23 سال در سال 1380 جمعيت توانست به عضويت هيات حاكمه فدراسيون، انتخاب و به عنوان عضوي از معدود كشورهاي اهداكننده در منطقه شناخته شد. همچنين در جريان درگيري‌هاي افغانستان (در سال 1380) و بحران عراق به عنوان يكي از قطب‌ها و مراكز مهم امداد بين‌المللي برگزيده شود.

طي همين مدت و به موجب مصوبه هيات دولت «كميته ملّي حقوق بشردوستانه» به رياست جمعيت و با عضويت نمايندگان قوّه قضائيه، وزارتخانه هاي امور خارجه، بهداشت و دادگستري تشكيل شد تا حول محورهاي معاهدات بين‌المللي حقوق بشردوستانه، آموزش حقوق بشردوستانه در بين مردم ونيروهاي مسلح، پي‌گيري مسائل پناهندگان، آوارگان، اسيران و مجروحين سِلاح‌هاي معاهده اي و بالاخره نقض حقوق بشر، موضع گيري نمايد.

در سال‌هاي اخير پايگاه اطلاع رساني جمعيت، با نشاني www.redcrescent.ir راه اندازي شد و انتشار دو ماهنامه «پيام هلال» كه از سال‌هاي پس از انقلاب آغاز شده، همچنان ادامه دارد.

آشنايي با سازمان امداد و نجات جمعيت هلال احمر

مهمترين وظيفه جمعيت، ارائه خدمات امداد و نجات در زمان وقوع حوادث و سوانح بوده كه براساس قانون اساسنامه جمعيت ارائه كمك‌هاي اوليه توسط امدادگران، برنامه ريزي و اقدام در جهت آمادگي مقابله با حوادث و سوانح و آموزش عمومي به منظور ترويج فرهنگ ايمني و خودامدادي و ارسال كمك‌ها و اعزام عوامل امدادي در داخل و خارج از كشور ازجمله وظائف اين جمعيت، محسوب شده و در طرح جامع امداد و نجات كشور نيز مسئوليت فرماندهي و هدايت عمليات امداد و نجات در سوانح كشور به اين جمعيت، تفويض گرديده است. سازمان امداد و نجات جمعيت هلال احمر با بيش از 30 سال تجربه در زمينه آمادگي و پاسخگويي سوانح در داخل و خارج از كشور به عنوان يكي از بخش‌هاي اصلي جمعيت وظيفه دارد با امكانات گسترده عملياتي، پشتيباني، مخابراتي، امداد هوايي، دريايي و شهري و نيز نيروي انساني مجرّب و كارآزموده و ارائه آموزش‌هاي كوتاه مدت امداد و نجات همدوش ساير واحدهاي جمعيت، وظيفه خطير فرماندهي و هدايت عمليات امداد و نجات در جمعيت هلال احمر و مسئوليت دبيرخانه كار گروه كشوري عملياتي امداد و نجات را به انجام رساند.

اساساً كشور جمهوري اسلامي ايران به لحاظ موقعيت خاص جغرافيايي، اقليمي، زمين شناسي، زيست محيطي، جمعيتي، بافت سازه اي و استراتژيك، مستعد سوانح متعددي همچون زلزله، سيل، خشكسالي، رانش و لغزش زمين، بهمن، طوفان، جنگ، تصادفات جاده اي، هجوم آوارگان و پناهجويان و … است و اين خود جمعيت هلال احمر را وامي‌دارد تا با توسعه و ساماندهي شبكه امداد و نجات كشور، توان پاسخگويي به سوانح را افزايش دهد. در حال حاضر اين سازمان با ارائه آموزش‌هاي رايگان امداد و نجات در تمامي شعب جمعيت در حال نيل به هدف ترويج فرهنگ ايمني و خود امدادي و تأمين آرمان (يك نفر آموزش ديده در هرخانواده) است، آموزش‌هاي امداد و نجات در زمينه دوره هاي امدادگري، تربيت مربي، تخصصي امداد و نجات و باز آموزي امداد و نجات نيز توسط اين سازمان و جمعيت‌هاي استان‌ها ارائه مي‌گردد. همچنين فعاليت‌هاي مختلف در زمينه امداد و نجات جاده اي (در 89 پايگاه ثابت)، امداد و نجات كوهستان، امداد و نجات ساحلي، امداد و نجات دريايي، سيستم ارتباطات و مخابرات راديويي (HF, VHF, CODAN, SAT-PHONE) انبارهاي امدادي (با مساحت حدود 200000 متر مربع انبار)، ترابري امدادي (با بيش از 3000 خودروي امدادي)، بكارگيري ابزار و تجهيزات امداد و نجات، امداد هوايي (با پنج فروند چرخبال)، تشكيل و آماده سازي تيم‌هاي امداد و نجات (بيش از 400 تيم آماده) برپايي اكيپ‌هاي امداد زمستاني، نوروزي، تخليه مصدومين و مجروحين، اعزام آمبولانس و خدمات كمك‌هاي اوليه و برپايي درمانگاه هاي صحرايي، تخليه افراد در معرض خطر، ارسال كمك‌هاي امدادي در داخل و خارج از كشور، تامين آب، إذا، وسايل تسكين آلام آسيب ديدگان و مايحتاج عمومي آنها، اسكان اضطراري آسيب ديدگان و كمك به آوارگان و پناهندگان را به انجام مي رساند.

معاونت درمان و توانبخشي

نخستين مركز توانبخشي جمعيت در دي ماه 1341 با همكاري سازمان ملل متحد، وزارت بهداري وقت و جمعيت شيروخورشيد سرخ تاسيس گرديد. در اين مركز ضمن ارائه خدمات در زمينه ساخت اعضاء مصنوعي و وسايل كمكي براي معلولين، تكنسين ارتوپدي فني (ارتز و پروتز) نيز تربيت مي‌شد و ارائه آموزش‌ها به دانشجويان به دو زبان انگليسي و فرانسه صورت مي‌گرفت. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، معاونت درمان و توانبخشي در جمعيت هلال احمر با 11 مركز تابعه در استان‌ها توسعه يافت و عليرغم جدا گرديدن بيمارستان‌ها، درمانگاه ها و مراكز آموزشي درماني از جمعيت و محول گرديدن اداره آنها به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي فعاليت گسترده اي در حوزه توانبخشي و نيز درمان برون مرزي، شكل گرفت.

فعاليت‌هاي حوزه درمان و توانبخشي جمعيت هلال احمر

الف- فعاليت‌هاي درماني و دارويي

ب – فعاليت‌هاي توانبخشي

ج – فعاليت‌هاي آموزشي و تحقيقاتي

در بعد فعاليت‌هاي درماني : در اين بخش جمعيت هلال احمر با احداث مراكز درماني و پلي كلينيك‌ها در داخل و خارج از كشور و بازپس گيري بيمارستان‌هاي موقوفه كه براساس مصوبه شوراي انقلاب در اختيار وزارت بهداري وقت قرار گرفته بود و بازسازي كامل آنها گام موثري در ارائه خدمات درماني خصوصاً در مناطق محروم برداشته است.

جمعيت، در كشور امارات متحده عربي (دوبي) و نبطيه لبنان دو بيمارستان مجهز و فعال دارد و در كشورهاي يمن، كنيا، نيجر، غنا، مالي، نخجوان، افغانستان، آذربايجان، ازبكستان و تاجيكستان نيز داراي درمانگاهي فعال و مجهز است كه سالانه به بيش از 300000 نفر خدمات درماني و تشخيصي ارائه مي‌دهند و نيز تجهيز و راه اندازي بيمارستان در كشور يمن را در دست اقدام دارد. در حال حاضر جمعيت در استان‌هاي مختلف كشور داراي 17 درمانگاه فعال و 39 داروخانه تخصصي است. مراكز توانبخشي جمعيت هلال احمر در رشته هاي اعضاء مصنوعي و وسايل كمكي، فيزيوتراپي، كاردرماني، شنوايي سنجي، گفتاردرماني، ايزوكينتيك، هيدروتراپي، مكانوتراپي، تغذيه و اعصاب و روان فعال است و سالانه متجاوز از 63000 نفر از خدمات آن بهره مند مي‌گردند.

خدمات ارتوپدي فني در حوزه درمان و توانبخشي جمعيت هلال احمر با بهره گيري از آخرين دستاوردهاي تكنولوژيك و مدرنترين تجهيزات با افرادي مجرب و متخصص قادر به ارائه خدمات در تمامي زمينه هاي ساخت اعضاء مصنوعي (پروتز) و وسايل كمكي (ارتز) مي‌باشد. مراكز فيزيوتراپي اين حوزه مجهز به هات پك (H.P) TENS دياترمــي (S.W.D) تراكشن Tread mill , Vacuum compression اينترفرنشيال تراپي (IF)، ميكروويو C.P.M (M.W.D، زانو(Continuous passive motion ) ماوراء بنفش (UV) ويبراتورهاي ولتاژ بالا (H.V.V) و… بوده و در حال حاضر در بخش ايزوكينتيك با استفاده از دستگاه هاي متفاوتي چون دوچرخه، تشك ورزش و سيستم Technogym، توانبخشي بيماران بويژه بيماراني كه پس از اعمال جراحي ارتوپدي نياز به تقويت عضلاني دارند انجام مي‌شود.

در بخش كاردرماني با امكاناتي چون Infra red Therapy vibrator، حمام پارافين ( (Paraffin Bath ، Hand Therapy , SI (sensory integration) , titl lab , C.P.m ( Continuous passive motion ) و مكانوتراپي سرويس دهي به بيماران بخصوص بيماراني كه دچار اختلالات نورولوژيك چونHead injury, MS, C.V.A ,   (C.P (cerebral palsy ، پاركينسون، ضايعات اعصاب محيطي و بيماراني از اين دست انجام مي‌گردد.

در بخش شنوايي سنجي نيز با استفاده از دستگاه هايto Acoustic Emission (V.N.G , (E.N.G) Electro  nystagmography , Video otoscopy, Audiometry, Tympanometry, A.B.R خدمات تشخيصي در خصوص بيماران مبتلا به اختلالات شنوايي انجام مي‌گردد.

در بخش گفتاردرماني نيز با استفاده از آخرين تكنولوژي روز در راستاي دستيابي به مهارت‌هاي گفتاري مناسب با توانمندي‌هاي جسمي، ذهني و رواني مراجعين، تلاش مي‌گردد. در اين بخش با بهره‌گيري از برنامه هاي نرم افزاري مجهز در اطاقهاي درماني ويژه كودكان و بزرگسالان به درمان اختلالات نظير لكنت زبان، اشكالات تلفظي، مشكلات يادگيري، تاخير رشد و…. پرداخته مي‌شود.

بخش تغذيه در راستاي كنترل سيستم‌هاي ارگانيك و حفظ مطلوب و وضعيت آناتوميك بدن مددجويان و ممانعت از بروز آسيب‌هاي ناشي از افزايش فاكتورهاي مضر در بدن فعاليت نموده و تحت نظر كارشناس مربوطه و با استفاده از جديدترين تجهيزات مبادرت به ارزيابي و تعيين راهكارهاي مناسب تغذيه اي براي بيماران و مراجعين مي‌باشد.

بخش اعصاب و روان در كنار بخش‌هاي ديگر توانبخشي با همكاري متخصصين روان پزشك و روانشناس باليني در زمينه هاي ذيل ارائه خدمات مي‌نمايد :

ويزيت روان پزشكي كودكان و بزرگسالان مشاوره در زمينه : تحصيل، شغل، ازدواج، روش‌هاي تربيت فرزند و ارائه راهكار به معلولين و افراد قطع عضو در زمينه پيشگيري از مشكلات رواني و مبادرت به امور روان درماني و روان سنجي مربوطه.

همچنين اين حوزه در سراسر كشور مبادرت به احداث 113 سالن مكانوتراپي با اهداف ذيل نموده كه در سال 81 بيش از 44000 نفر از مراجعين از امكانات آنها بهره مند گرديده اند.

الف- در جهت تكميل مراكز فيزيوتراپي و ارتقاء توانمندي بيماران و مددجويان عزيز

ب – بمنظور استفاده پرسنل و خانواده محترم آنها از تسهيلات ورزشي

ج – جهت استفاده امدادگران در راستاي ايجاد آمادگي لازم در مقابله با سوانح و حوادث طبيعي

د – بمنظور استفاده داوطلبان و جوانان و ايجاد تسهيلات لازم در جهت جذب هرچه بيشتر ايشان

فعاليت‌هاي آموزشي وتحقيقاتي

الف- فعاليت‌هاي آموزشي

بطور كلي مجموعه فعاليت‌هاي آموزشي اين معاونت با هدف ارتقاء سطح علمي پرسنل و فراهم آوردن زمينه مساعد بمنظور دستيابي به دستاوردها و تكنيك‌هاي جديد در روند ارائه خدمات توانبخشي صورت پذيرفته كه در قالب آموزش‌هاي عمومي و تخصصي انجام مي‌شود :

 

آموزش‌هاي عمومي شامل :

·        تهيه كتب و نشريات و جزوات آموزشي

·        تهيه تيزرهاي تلويزيوني

 

آموزش‌هاي تخصصي شامل :

·        همكاري با مراكز دانشگاهي و آموزش عالي كشور

·        آموزش وتربيت تكنسين‌هاي داخلي

·        آموزش وتربيت تكنسين‌هاي خارجي

·        برگزاري سمينارها و كنگره ها

 

ب – فعاليت‌هاي تحقيقاتي

امروزه اين معاونت مي‌تواند با مسرّت هرچه تمامتر به اطلاع پويندگان راه تحقيقات و خودكفايي كشور برساند كه پس از گذشت نزديك به 20 سال از آغاز اين تلاش ملّي و خستگي ناپذير در زمينه پروتز به 90 درصد و در زمينه ارتز به 30 درصد خودكفايي دست يافته كه ثمره آن را مي‌توان در زمينه هاي زير مشاهده نمود:

·        تهيه وتوليد انواع قطعات و مفاصل مكانيكي مورد استفاده در ساخت انواع ارتزهاي اندام تحتاني، فوقاني و تنه

·        تهيه و توليد دو نوع از مفاصل مكانيكي زانو در سيستم مدولار پروتزهاي اندام تحتاني

·        تهيه و توليد دو نوع از آدابتورهاي چرخشي در سيستم مدولار پروتزهاي بالاي زانو

·        بررسي و تحقيق در مورد امكانات ساخت و توليد قطعات مورد استفاده در پروتزهاي مايوالكتريك اندام فوقاني

·        تهيه و توليد جكهاي قالب گيري.

سازمان تداركات پزشكي

اين بخش از جمعيت در سال 1305 با تاسيس اوّلين داروخانه جمعيت بصورت سيار، راه اندازي شد كه در سال 1334 با تشكيل هيات مديره مستقل توسعه يافت و در سال 1355 با تشكيل سازمان تداركات درماني شير و خورشيد سرخ ايران به فعاليت‌هاي آن توجه بيشتري مبذول گرديد و تامين تجهيزات پزشكي و دارويي براي رفع نياز كشور به اين سازمان محوّل شد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي با توجه به تحوّلات رويداده، و بخصوص در دوران دفاع مقدس، مركز فوريت‌هاي دارويي در جمعيت هلال احمر، تشكيل شد كه در سال 1367 با ادغام در سازمان تداركات درماني (سازمان تداركات وتوليد لوازم پزشكي و دارويي) را بوجود آورد. اين سازمان كه هم اكنون با نام سازمان تداركات پزشكي جمعيت هلال احمر فعاليت مي‌نمايد، اداره دو داروخانه در تهران، يك دراگ استور در كيش، داروخانه اي در مشهد و داروخانه تك نسخه اي در تهران، توزيع داروهاي وارداتي خاص درده ها داروخانه جمعيت هلال احمر در استان‌هاي مختلف كشور و اداره كارخانه هاي سرنگ هلال ايران (سها 1 )، مجتمع دارويي، بهداشتي و آرايشي (سها3 ) و كارخانه سها (2) را بعهده دارد و نيز مركز مجهز درماني در تهران شامل واحدهاي چشم پزشكي، دياليز، آزمايشگاه، راديولوژي، كلينيك‌هاي ويژه مربوطه تحت نظارت اين سازمان مي‌باشد كه با بهره‌گيري از آخرين تكنولوژي و فنآوري روز، خدمات درماني را به بيماران ارائه مي‌نمايد.

راه اندازي كارخانه ( سها 4 ) نيز كه توليد داروهاي گياهي را با آخرين استانداردهاي روز دنيا بعهده خواهد داشت نيز در دست اقدام است كه بزودي عرضه محصولات اين كارخانه نيز آغاز خواهد گرديد.

مؤسسه آموزش عالي علمي- كاربردي هلال ايران

اين موسسه كه از موسسات آموزش عالي رسمي كشور و مورد تاييد وزارت علوم، تحقيقات و فنآوري و نيز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي است، در سال 1374 تاسيس گرديده و دو حوزه اصلي آموزش و پژوهش فعاليت مي‌نمايد.

 فعاليت‌هاي آموزشي اين موسسه در سه حوزه اصلي آموزش‌هاي دانشگاهي، آموزش‌هاي كوتاه مدت و ضمن خدمت و آموزش‌هاي همگاني شكل گرفته و توسعه يافته است كه در بخش آموزش‌هاي دانشگاهي در شش رشته شامل : كارشناسي ناپيوسته مديريت امداد در سوانح (طبيعي و غيرطبيعي)، كارشناسي ناپيوسته مديريت عمليات امداد و نجات، كارشناسي پيوسته اعضاء مصنوعي و وسايل كمكي، كارداني امداد سوانح، كارداني خدمات پرورشي و كارداني مترجمي زبان انگليسي اقدام به تربيت دانشجو مي‌نمايد و اين موسسه تنها مركز دانشگاهي در بين دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي در داخل كشور و نيز تنها مركز علمي در ميان جمعيت‌هاي ملّي صليب سرخ و هلال احمر است كه اقدام به تربيت نيروهاي متخصص در رشته هاي تخصصي مديريت امداد و نجات و مديريت امداد در سوانح  مي‌نمايد. در بخش آموزش‌هاي كوتاه مدت و ضمن خدمت در زمينه هاي مختلف مديريت، علوم اداري، تخصص‌هاي امدادي و دوره هاي عمومي و مهارتي آموزش پرسنل جمعيت هلال احمر و ساير سازمان‌ها و دستگاه هاي اجرايي همكار را بعهده دارد و در بخش آموزش‌هاي همگاني از طريق تهيه و انتشار كتاب‌هاي آموزش همگاني مقابله با بلايا، بروشورها، پوسترها، آموزش‌هاي رسانه اي صدا و سيما، خط تلفني گوياي امدادي (نداي امداد 147) و… اقدام به اطلاع رساني و آموزش عموم مردم مي‌نمايد.

در بخش پژوهش نيز با تاكيد بر پژوهش‌هاي كاربردي مورد نياز، تحقيقات ارزشمندي در زمينه امكان سنجي استان‌هاي مختلف كشور به لحاظ آمادگي مقابله با سوانح، طراحي چادرهاي جديد امدادي، طراحي كيف امداد و كمك‌هاي اوّليه، طراحي سيستم اطلاعاتي مديريت سوانح (DMIS)، طراحي شبكه امداد و نجات كشور در دست انجام است، در سه زمينه علوم پزشكي و توانبخشي، علوم انساني و اجتماعي و نيز علوم فني و مهندسي مرتبط با سوانح و بلايا، فعاليت‌هاي پژوهشي خود را  تبيين نموده و توسعه بخشيده است.

سازمان داوطلبان هلال احمر

اين سازمان براساس اصل خدمات داوطلبانه Voluntary service كه از اصول هفتگانه جمعيت‌هاي ملّي صليب سرخ و هلال احمر است شكل گرفته و هدف اصلي آن حمايت از نيازمندان و قشرهاي آسيب پذير از طريق بهره‌گيري از توان توانمنداني است كه داوطلبانه به عضويت جمعيت درآمده‌اند، اساس كار اين سازمان را تشكيل مي‌دهد.

اين سازمان دو وظيفه عمده را دنبال مي‌نمايد :

1- جذب نيروي انساني داوطلب و مشاركت‌هاي مردمي

اهميت اين وظيفه در جمعيت‌هاي ملّي هلال احمر و صليب سرخ به اندازه اي است كه همه تلاش‌ها و فعاليت‌هاي جمعيت هلال احمر، متكي به آن تعريف شده است. تفاوت و امتياز مشاركت‌هاي مردمي در جمعيت هلال احمر از ساير موسسات حمايتي در اين است كه صرفاً به منابع و مقدورات مالي، توجه نمي‌شود. بلكه بهره گيري از تجربيات، تخصص‌ها، دانش و فرصت‌هاي داوطلبان نيز در امر مددرساني به نيازمندان از اهميت ويژه اي برخوردار است و علاوه بر اشخاص از توان تشكل‌هاي غيردولتي همسو  با اهداف جمعيت هلال احمر نيز بهره مي‌جويد و فرآيند اجرايي اين وظيفه عبارتست از :

شناسايي و جذب اقشار و اشخاص توانمندي كه تمايل به عضويت دارند و پذيرش و سازماندهي داوطلبان خدمت از طريق دسته بندي در گروه هاي چهارگانه مهارت، حمايت، مشاركت و هدايت. اين اشخاص در قالب عضو و يا داوطلب مي‌توانند با اين سازمان همكاري داشته باشند.

عضو : شخصي است كه متعهد به اصول بنيادين جمعيت و نشر آن بوده، از اساسنامه پيروي و نسبت به اجراي مصوبات مجمع عمومي و شوراي عالي جمعيت اقدام نموده و حق عضويت پرداخت مي‌نمايد.

داوطلب : شخصي است كه به اصول جمعيت احترام گذاشته و در قالب گروه هاي مهارت، حمايت، هدايت و مشاركت بصورت سازماندهي شده خدمات ارائه مي‌نمايند.

ازجمله فعاليت‌هاي بخش جذب جمع آوري كمك‌هاي نقدي و غيرنقدي مردمي در زمان حوادث براي ياري رساني به آسيب ديدگان است.

2- ارائه خدمات حمايتي

اين خدمات به نيازمندان آسيب پذير و آسيب ديده از سوانح، حوادث و مسائل اجتماعي در حوزه وظايف تعريف شده جمعيت هلال احمر مي‌باشد. اين خدمات شامل موارد ذيل است :

·        خدمات صندوق وام اشتغال و خودكفايي مددجويان

·        خدمات درماني، دارويي، تجهيزات پزشكي و فيزيوتراپي

·        كمك‌هاي نقدي مقطعي و يا موردي

·        جهيزيه و وام ازدواج

·        پوشاك، مواد خوراكي وبن

·        هزينه سفر و اقامت موقت افراد در راه مانده

·        مستمري

·        وام خريد ديه مربوط به تصادفات منجر به صدمه و يا قتل غيرعمد

·        حضانت از فرزندان بي سرپرست در مراكز شبانه روزي.

سازمان جوانان هلال احمر

سازمان جوانان جمعيت هلال احمر (جوانان شيروخورشيد سرخ سابق) در 14 آبان ماه سال 1336           (ه.ش) بنا به درخواست جمعيت وقت و تصويب اساسنامه آن با همكاري وزارت فرهنگ و هنر تاسيس شد. در ابتدا فعاليت‌هاي سازمان، متمركز در شاخه دانش آموزي و شامل خدمت به همنوع، ترويج مسائل بهداشتي و صلح و دوستي بود. به دنبال تغيير اساسنامه در سال‌هاي 45 و 46 و به منظور گسترش فعاليت‌هاي جوانان عضو جمعيت، مركزي با عنوان «خانه جوانان» در سال 1348 (ه.ش) تاسيس شد. تا زمان پيروزي انقلاب عمده فعاليت‌ها در مدارس انجام مي‌گرفت و تعداد خانه هاي جوانان نيز در حدود بيست مركز بود. بعد از پيروزي انقلاب در سال 1361 خانه هاي جوانان به مراكز پرورش اسلامي تغيير نام يافت. با گسترش فعاليت جوانان در مراكز پرورش اسلامي اين مراكز ابتدا تحت سرپرستي اداره كل و سپس معاونت فرهنگي جمعيت هلال احمر قرار گرفتند. از سال 1378 با تغيير تشكيلات جمعيت، معاونت فرهنگي و سازمان جوانان (سابق) در هم ادغام گرديد و تحت عنوان سازمان جوانان جمعيت هلال احمر شروع به فعاليت نمود كه اين فعاليت تاكنون نيز ادامه دارد. در سال‌هاي اخير اقدامات اساسي و زيربنايي زيادي در سازمان صورت گرفته است كه از آن جمله مي‌توان به موارد زير اشاره نمود :

تشكيل شوراي عالي جوانان جمعيت، تشكيل كانونهاي دانشجويي هلال احمر در دانشگاه ها، انعقاد توافقنامه با وزارت آموزش و پرورش و بازنگري فعاليت‌هاي دانش آموزي، ايجاد جامعه بشردوستان جوان در سطح شهرها جهت فعاليت ساير جوانان و…

علاوه بر تغيير ساختار تشكيلاتي، فعاليت‌ها و برنامه هاي سازمان جوانان نيز مورد بازنگري قرار گرفته است. امروزه فعاليت‌هاي سازمان در سه حوزه معاونت جذب و سازماندهي، معاونت آموزشي و پژوهشي و معاونت فرهنگي و امور اجتماعي برنامه ريزي و اجرا مي‌شود.

معاونت جذب و سازماندهي در زمينه جذب و سازماندهي جوانان داوطلب عضويت در جمعيت هلال احمر به كارگيري اعضا در امور امدادي و عام المنفعه و برنامه هاي بشردوستانه و تقويت و استمرار ارتباط اعضا با سازمان، فعاليت مي‌نمايد. تشكيل تيم‌هاي امدادي، تهيه نرم افزار جامع عضويت و برنامه ريزي فعاليت‌هاي بشردوستانه نمونه اي از فعاليت‌هاي اين معاونت مي‌باشد.

محور فعاليت‌هاي معاونت آموزشي و پژوهشي ارتقاء دانش و تقويت مهارت‌هاي اعضاي سازمان جهت انجام فعاليت‌هاي امدادي و بشردوستانه، ايجاد و تقويت بنيان‌هاي پژوهشي در ارتباط با طرح‌ها و برنامه هاي سازمان و ارزشيابي برنامه هاي مختلف سازمان است. طراحي و اجراي دوره هاي آموزشي امداد و كمك‌هاي اوليه، نهضت بين‌المللي صليب سرخ و هلال احمر، كار گروهي و خدمات داوطلبانه و برگزاري دوره هاي متعدد تربيت مربي و تربيت مدرس و نيز دوره هاي آموزشي غيرمتمركز در سطح استانها نمونه اي از فعاليت‌هاي اين معاونت مي‌باشد.

معاونت فرهنگي وامور اجتماعي با برگزاري مسابقات و جشنواره هاي فرهنگي ـ هنري، برگزاري اردوها و مسابقات ورزشي متنوع در جهت نگهداري اعضا تلاش مي‌نمايد.

در حال حاضر جمعيت هلال احمر بيش از 169 سالن ورزشي، 46 آمفي تاتر، 14 سينما و 239 كتابخانه دارد. اعضاء اين سازمان در سه شاخه دانش آموزي، دانشجويي و جوانان بيش از 1300000 تفر مي‌باشد كه در حدود 19200 واحد آموزشي در آموزش و پرورش، 388 دانشگاه و 328 مركز امور جوانان سازماندهي شده‌اند.