مكان كه مي‌توان آن را مجموعه اي از محيط، روش زندگي و احتمالاً عوامل ژنتيكي دانست، تاثير به سزايي در پراكندگي ميزان بروز و شيوع، ميزان هاي ابتلا و ميرايي در سطح جوامع مختلف ايفا مي‌نمايد (1). بيماري هاي عفوني ازجمله علل اصلي ابتلا و ميرايي در جوامع مختلف و به ويژه در کشورهاي در حال توسعه مي‌باشند. رخ‌داد روزافزون بيماري هاي واگير، اعم از قديم و جديد، به گونه اي است که در سال 2000 ميلادي، يک سوّم تمامي مرگ ها و30 درصد از بار جهاني بيماري ها را تشكيل مي‌داده است (2). بر اين اساس، بيماري هاي عفوني، سالانه منجر به مرگ افزون بر چهارده ميليون نفر مي‌شوند که اغلب اين افراد در کشورهاي در حال توسعه زندگي مي کنند (3). از همين رو متخصصين مراقبت هاي بهداشتي به ويژه در کشورهاي در حال توسعه، براي مقابله با اين خيل عظيم بيماري و مرگ، نيازمند استفاده از فن‌آوري هاي جديدي مي باشند که به آن ها توانايي لازم جهت مطالعه دقيق نقش مکان درچگونگي پيدايش و گسترش بيماري هاي عفوني را ارزاني نمايد (4).

از ميان مهمترين فن‌آوري هاي چند دهه اخير مي‌توان به نظام هاي اطلاعات جغرافياي Geographical Information Systems (GISs) و نظام موقعيّت‌ياب جهانيGlobal Positioning System (GPS) اشاره نمود که به خوبي توانسته اند به عنوان ابزارهاي موثر در اختيار متخصصين مراقبت هاي بهداشتي در جهت ترسيم نقشه، پايش، کنترل و پيشگيري از بيماري هاي عفوني درآيند (5). از همين رو در گفتار حاضر ضمن ارائه تعريفي از اين نظام ها به برخي از مهمترين توانايي هايي اشاره خواهد شد که آن ها مي‌توانند در مطالعه بيماري هاي عفوني در اختيار پژوهشگران قرار دهند.

نظام هاي اطلاعات جغرافيايي

نظام هاي اطلاعات جغرافيايي، نظام هاي خودكار براي به دست آوردن، ذخيره، بازيابي، تجزيه و تحليل و نمايش داده هاي جغرافيايي هستند (6)، كه شالوده آن ها در دهه 1970 ميلادي پايه ريزي شد (7). توسعه و بهبود اين نظام ها در طول سي سال گذشته، توانايي ها و امكانات پيشرفته تري را براي مطالعه الگوهاي جغرافيايي بيماري ها و آسيب ها فراهم آورده است (8، 9). اين نظام ها قادرند داده هاي جمع‌آوري شده با حجم بالا را ذخيره نموده و در صورت لزوم مورد پردازش و بازيابي ‌قرار داده و نتايج به دست آمده را در قالب نقشه ها، جداول و نمودارهايي با كيفيّت بسيار بالا ارائه نمايند (10).